Sağlık Bakanlığı'nın üzerinde çalıştığı belirtilen yeni tütün kontrol taslağı, 2015 yılından sonra doğan bireylere yaşam boyu tütün ürünü satışının yasaklanmasını ve ince (slim) sigaraların piyasadan kaldırılmasını gündeme getirdi. AKP'li milletvekillerinin Birleşik Krallık'ta 2009 ve sonrasında doğanlara yönelik satış yasağını örnek göstermesi, düzenlemenin siyasi zeminde tartışılmaya başlandığını gösteriyor. Henüz resmi bir kanun teklifi sunulmazken, taslak metnin sağlık politikaları çevrelerinde geniş yankı uyandırdığı ifade ediliyor.
Kuşak yasağı nedir, nasıl uygulanır?
Kuşak yasağı olarak adlandırılan model, belirli bir doğum yılından sonra dünyaya gelen kişilere ömür boyu tütün ürünü satışını yasaklamayı hedefliyor. Taslakta, 2015 sonrası doğanların hiçbir şekilde sigara ve benzeri ürünlere erişememesi öngörülüyor. Bu tür bir düzenleme, mevcut kullanıcıları cezalandırmak yerine yeni nesillerin tütüne hiç başlamamasını amaçlıyor. Uzmanlar, yasağın etkin olabilmesi için satış noktalarının sıkı denetlenmesi ve cezai yaptırımların caydırıcı olması gerektiğini vurguluyor.
İnce sigaralar neden hedefte?
Taslakta yer alan bir diğer dikkat çekici madde, ince sigaraların piyasadan kaldırılması. Sağlık uzmanları, slim sigaraların özellikle kadınlar ve gençler arasında daha masum bir algı yarattığını, bu nedenle tütün endüstrisinin bu ürünleri bağımlılığı artırmak için kullandığını savunuyor. Yapılan araştırmalar, ince sigaraların daha derin nefes çekmeye teşvik ettiğini ve akciğer kanseri riskini artırabildiğini gösteriyor. Düzenleme hayata geçerse, slim sigaraların satışı tamamen yasaklanacak ve mevcut stokların imhası için belirli bir süre tanınacak.
Birleşik Krallık örneği ve AKP'nin tutumu
AKP'li milletvekilleri, Birleşik Krallık'ın 2009 ve sonrasında doğanlara yönelik tütün satış yasağını başarılı bir model olarak gösteriyor. İngiltere'de 2027'de yürürlüğe girmesi planlanan yasa, ülkedeki tütün kullanımını nesiller boyunca sıfıra indirmeyi hedefliyor. Türkiye'de benzer bir düzenlemenin hayata geçirilmesi halinde, 2015 doğumlu çocuklar 18 yaşına geldiğinde sigara satın alamayacak ve bu yasak ömür boyu sürecek. Sağlık Bakanlığı yetkilileri, taslağın henüz olgunlaşma aşamasında olduğunu ve paydaş görüşlerinin alınacağını belirtiyor.
Uzmanlar ve sektör ne düşünüyor?
Halk sağlığı uzmanları, kuşak yasağının tütün epidemisiyle mücadelede devrim niteliğinde bir adım olacağını savunuyor. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, tütün kullanımı her yıl dünya genelinde 8 milyondan fazla insanın ölümüne yol açıyor. Türkiye'de ise 15 yaş üstü nüfusun yaklaşık %28'i tütün ürünü kullanıyor. Öte yandan tütün endüstrisi temsilcileri, böyle bir yasağın kaçakçılığı artıracağını ve ekonomik kayıplara neden olacağını öne sürüyor. Sektör, ince sigaraların yasaklanmasının da milyarlarca liralık bir pazarı yok edeceğini belirtiyor.
Yasal süreç ve olası takvim
Taslağın kanunlaşması için öncelikle TBMM'ye sunulması ve ilgili komisyonlarda görüşülmesi gerekiyor. Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu'nda ele alınacak metin, ardından Genel Kurul'da oylanacak. Ancak muhalefet partilerinden bazı isimler, yasağın bireysel özgürlükleri kısıtladığını savunarak düzenlemeye karşı çıkıyor. Hükümet kanadı ise kamu sağlığının bireysel özgürlüklerin önünde geldiğini ve çocukları korumanın anayasal bir görev olduğunu vurguluyor. Sürecin 2025 yasama yılı içinde tamamlanması bekleniyor.
Sigara kuşak yasağı, dünya genelinde Yeni Zelanda ve Birleşik Krallık gibi ülkelerde uygulanmaya başlanmış durumda. Türkiye'nin de bu ülkeler arasına katılması, tütün kontrolünde küresel bir liderlik iddiasını güçlendirebilir. Ancak başarı, yasanın istisnasız uygulanmasına ve toplumsal desteğin sağlanmasına bağlı. Önümüzdeki aylarda taslağın netleşmesiyle birlikte, sigara kullanımının geleceği ve milyonlarca kişinin alışkanlıkları yeniden şekillenecek.
