Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından Sıfır Atık vizyonuyla hayata geçirilen Depozito Yönetim Sistemi (DOA), kısa sürede geniş kitlelere ulaştı. Sistemi kullananların sayısı 3.3 milyonu geçti. Milyonlarca ambalajı geri dönüşüme kazandıran DOA, doğal kaynakların korunmasına ve ekonomiye önemli ölçüde katkı sağlıyor.
DOA Nedir ve Nasıl Çalışır?
Depozito Yönetim Sistemi (DOA), tek kullanımlık ambalajların geri dönüşümünü teşvik etmek amacıyla geliştirilen bir uygulamadır. Vatandaşlar, marketlerde satılan depozito işaretli ürünleri tükettikten sonra ambalajlarını otomatik toplama makinelerine (Reverse Vending Machine) iade ederek karşılığında para veya puan kazanabiliyor. Toplanan ambalajlar daha sonra geri dönüşüm tesislerine gönderilerek hammadde olarak yeniden ekonomiye kazandırılıyor. Sistem, plastik, cam ve metal ambalajları kapsıyor.
Uygulama sayesinde ambalaj atıkları çöp olmaktan çıkıp birer ekonomik değere dönüşüyor. DOA mobil uygulaması üzerinden kullanıcılar, iade ettikleri her ambalaj için belirlenen depozito bedelini anında hesaplarında görebiliyor. Biriken tutarlar market alışverişlerinde kullanılabiliyor veya doğrudan banka hesabına aktarılabiliyor.
3.3 Milyon Kullanıcı ve Milyonlarca Ambalaj
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikli Bakanlığı’nın verilerine göre, DOA sistemine kayıtlı kullanıcı sayısı 3.3 milyonu aşmış durumda. Bu kullanıcılar, bugüne kadar milyonlarca ambalajı geri dönüşüme kazandırdı. Sistemin yaygınlaşmasıyla birlikte hem çevresel hem de ekonomik faydalar artarak devam ediyor. Toplanan her ambalaj, doğaya karışarak yüzyıllarca çözülmeyen atıkların önüne geçiyor; aynı zamanda ham madde ithalatını azaltarak cari açığın düşmesine katkı sağlıyor.
Bakanlık yetkilileri, DOA’nın özellikle gençler ve çocuklar arasında hızla benimsendiğini belirtiyor. Okullarda ve üniversitelerde yürütülen bilinçlendirme kampanyaları, sisteme olan ilgiyi artırıyor. Ayrıca birçok belediye, DOA toplama makinelerini stratejik noktalara yerleştirerek erişilebilirliği artırıyor.
Çevresel ve Ekonomik Kazanımlar
DOA’nın sağladığı faydalar sadece atık azaltımıyla sınırlı değil. Geri dönüştürülen her ton plastik, yaklaşık 1.5 ton petrol tasarrufu sağlıyor; her ton cam ise 1.2 ton hammadde kullanımını önlüyor. Bu da doğal kaynakların korunmasına ve sera gazı emisyonlarının azalmasına yardımcı oluyor. Ekonomik açıdan ise geri dönüşüm sektöründe yeni iş kolları oluşuyor, yerel yönetimler için ek gelir kapısı doğuyor.
Sistemin başarısı, Türkiye’nin 2023’te açıkladığı Sıfır Atık hedefleriyle de uyumlu. 2030’a kadar geri dönüşüm oranının %60’a çıkarılması planlanıyor. DOA, bu hedefe ulaşmada kilit araçlardan biri olarak görülüyor. Önümüzdeki dönemde depozito kapsamına giren ürün sayısının artırılması ve daha fazla toplama makinesinin kurulması bekleniyor.
Gelecek Planları ve Toplumsal Katılım
Bakanlık, DOA’yı yaygınlaştırmak için yeni adımlar atmayı planlıyor. 2024 yılı sonuna kadar 81 ilde en az 5.000 toplama makinesinin hizmete girmesi hedefleniyor. Ayrıca zincir marketlerle yapılan iş birlikleri sayesinde depozito iade noktalarının sayısı artırılacak. Vatandaşların sisteme daha fazla katılımını teşvik etmek için kampanyalar düzenlenecek ve farkındalık çalışmaları sürdürülecek.
Uzmanlar, DOA’nın başarısının toplumsal sahiplenmeyle doğrudan ilişkili olduğunu vurguluyor. Sistemi kullanan her birey, hem çevreye hem de ülke ekonomisine katkı sağlıyor. Sıfır Atık hedefine ulaşmada DOA’nın oynadığı rol, sürdürülebilir bir gelecek için umut veriyor.
