Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesinin ardından emeklilik yaşı erkeklerde 60, kadınlarda 58'e yükseldi. Prim günü ve yaşı henüz dolmayan milyonlarca çalışan için Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) dışında alternatif emeklilik sistemleri gündemde. Bireysel Emeklilik Sistemi (BES), Otomatik Katılım Sistemi (OKS) ve Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES) ile 3.600 gün prim ödeyerek daha erken emekli olmak mümkün. Peki, bu sistemlerden kimler, hangi şartlarla yararlanabilecek? İşte detaylar.
BES, OKS ve TES nedir?
Bireysel Emeklilik Sistemi (BES), çalışanların gönüllü olarak katıldığı, devlet katkısıyla desteklenen bir özel emeklilik programıdır. 45 yaşını doldurmamış ve fiilen çalışan herkes BES'e katılabilir. Sistemde en az 10 yıl prim ödeyip 56 yaşını dolduranlar emekli olmaya hak kazanır. Devlet, ödenen her 100 lira için 25 lira katkı sağlar; bu katkı üst sınırı yıllık asgari ücretin brüt tutarının %25'i kadardır.
Otomatik Katılım Sistemi (OKS) ise 45 yaş altındaki tüm ücretli çalışanların 2017'den itibaren otomatik olarak dahil edildiği bir BES türüdür. Çalışan, maaşının %3'ü oranında katkı payı öder; isterse bu oranı artırabilir veya sistemden çıkabilir. OKS'de de 10 yıl prim ve 56 yaş şartı aranır. Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES) ise henüz yasal altyapısı tamamlanmamış olmakla birlikte, SGK'nın yanında ikinci bir emeklilik maaşı sağlamayı hedefleyen bir model olarak tartışılıyor.
Kimler yararlanabilir?
BES ve OKS'den yararlanmak için Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak, 18 yaşını doldurmuş olmak ve fiilen bir işte çalışıyor olmak gerekiyor. Serbest meslek erbabı, esnaf ve çiftçiler de BES'e katılabiliyor. Ancak 45 yaşını dolduranlar sadece BES'e girebilir, OKS'ye dahil olamaz. Emeklilik hakkı için en az 10 yıl sistemde kalıp prim ödemek ve 56 yaşını beklemek şart. Prim günü 3.600'e ulaştığında yaş şartı da sağlanıyorsa emekli maaşı bağlanır.
SGK'dan emekli olmak için gereken prim günü ve yaş şartlarını tamamlayamayanlar, BES veya OKS'den aldıkları emekli maaşını SGK maaşıyla birleştiremez. Ancak iki ayrı emeklilik maaşı alabilirler. Bu durum, özellikle prim günü eksik olan ve yaşı genç olan çalışanlar için erken emeklilik kapısı aralıyor.
Erken emeklilik için 3.600 gün prim
BES ve OKS'de emeklilik için gereken prim gün sayısı 3.600'dür. Bu, ayda 30 gün üzerinden 10 yıla denk gelir. SGK'da ise en az 7.200 gün (20 yıl) prim ödemek ve kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaşını doldurmak gerekiyor. Dolayısıyla BES veya OKS'ye erken yaşta başlayan bir çalışan, 56 yaşında emekli olabilirken SGK'dan ancak 60 yaşında emekli olabilecek. Aradaki 4 yıl fark, erken emeklilik isteyenler için önemli bir avantaj sağlıyor.
Ancak BES ve OKS'den emekli olabilmek için sistemde en az 10 yıl kalmak ve prim ödemek zorunlu. 10 yıldan önce ayrılanlar, devlet katkısının sadece %15'ini alabilir. 10 yılını dolduranlar ise devlet katkısının tamamını almaya hak kazanır. Ayrıca 56 yaşını doldurmayanlar, birikimlerini toplu olarak çekemez; sadece emekli maaşı bağlanabilir.
Başvuru nasıl yapılır?
BES'e katılmak için bir emeklilik şirketine başvurmak yeterli. Kimlik belgesi ve vergi numarası ile sözleşme imzalanır. OKS'de ise işveren, çalışanı otomatik olarak sisteme dahil eder; çalışan isterse iki ay içinde sistemden çıkabilir. Emeklilik başvurusu için 56 yaşın doldurulması ve 10 yılın tamamlanması beklenir. Başvuru, emeklilik şirketine yapılır ve maaş bağlanana kadar birikim değerlendirilmeye devam eder.
Uzmanlar, özellikle genç çalışanların BES veya OKS'ye erken yaşta katılmalarının uzun vadede ciddi bir emeklilik geliri sağlayacağını belirtiyor. Devlet katkısı ve bileşik getiri sayesinde, 20'li yaşlarda başlayan bir çalışan, 56 yaşında SGK maaşının yanında ek bir emekli maaşı alabilir. Bu da toplam emeklilik gelirini artırıyor.
Sonuç ve değerlendirme
EYT sonrası emeklilik yaşının yükselmesi, milyonlarca çalışanı alternatif arayışlara itti. BES ve OKS, SGK'nın yanında ikinci bir emeklilik kapısı aralıyor. Ancak bu sistemlerden yararlanmak için erken yaşta başlamak, düzenli prim ödemek ve 56 yaşını beklemek gerekiyor. 3.600 gün primle emekli olma imkânı, özellikle prim günü eksik olanlar için umut verici. Yine de herkesin gelir durumu, yaşı ve beklentileri farklı. Bu nedenle karar vermeden önce bir emeklilik danışmanına danışmak, uzun vadeli getiriyi hesaplamakta fayda var.
