SGK'nın son denetimlerinde, sahte iş yerlerinde sahte sigortalı çalıştırıldığı tespit edilmesine rağmen, bu kişiler için genel sağlık sigortası (GSS) primi tahakkuk ettirilmediği ortaya çıktı. Sahte iş yeri olarak belirlenen yerlerden kuruma sahte sigortalı olarak bildirilen kişilerin bu dönemlerdeki GSS primlerinin tahsil edilmediği, böylece sahtecilik yapanların yanına kâr kaldığı belirlendi. Konuya ilişkin incelemeler sürüyor.
Sahte Sigortalılık Tespiti ve Prim Tahakkuku
SGK denetim birimleri, bazı iş yerlerinin gerçekte var olmadığını veya faaliyet göstermediğini, buna karşın kuruma sahte sigortalı bildiriminde bulunulduğunu saptadı. Ancak bu tespitlere rağmen, sahte sigortalı olarak gösterilen kişiler için genel sağlık sigortası primi tahakkuk ettirilmedi. Normalde, sahte sigortalılık tespit edildiğinde, bu dönemlere ilişkin primler iptal edilir ve varsa ödenen primler iade edilir. Fakat GSS primleri için ayrı bir tahakkuk yapılmadığı, dolayısıyla bu primlerin hiç alınmadığı görüldü.
Uzmanlara göre, GSS primi tahakkuk ettirilmemesi, sahte sigortalılık yoluyla haksız kazanç sağlayan işverenlerin cezasız kalmasına yol açıyor. Sahte sigortalılık, genellikle kişilere sağlık hizmeti alabilme veya emeklilik için prim günü kazanma amacıyla yapılıyor. Bu durumda, sahte sigortalının GSS primi ödenmediği için, sağlık hizmetleri bedelleri SGK tarafından karşılanmış oluyor. Bu da kurum zarara uğratılıyor.
Denetimlerdeki Eksiklikler ve Yasal Boşluklar
Sahte sigortalılıkla mücadelede önemli bir adım olan denetimlerin, prim tahakkuku aşamasında yetersiz kaldığı anlaşılıyor. Mevcut mevzuatta, sahte sigortalılık tespit edildiğinde, bu kişiler adına yatırılan primler iptal edilirken, GSS primi gibi bazı prim türleri için ayrı bir düzenleme bulunmuyor. Bu nedenle, sahte sigortalılar için GSS primi tahakkuk ettirilmiyor ve bu primler tahsil edilemiyor.
Konuyla ilgili olarak SGK yetkilileri, denetimlerin titizlikle sürdüğünü ve tespit edilen usulsüzlüklerle ilgili yasal işlemlerin başlatıldığını belirtiyor. Ancak, GSS primlerinin tahsil edilememesi, sahte sigortalılıkla etkin mücadelede bir eksiklik olarak öne çıkıyor. Uzmanlar, yasal düzenlemelerle bu boşluğun kapatılması gerektiğini vurguluyor.
Sahte Sigortalılığın Ekonomik ve Sosyal Boyutları
Sahte sigortalılık, sadece SGK'yı zarara uğratmakla kalmıyor, aynı zamanda kayıt dışı istihdamı teşvik ediyor ve sosyal güvenlik sisteminin aktüeryal dengesini bozuyor. Sahte sigortalılar, gerçekte çalışmadıkları halde prim ödenerek emeklilik hakkı elde edebiliyor veya sağlık hizmetlerinden yararlanabiliyor. Bu durum, prim ödeyen dürüst vatandaşlar arasında adaletsizlik algısı yaratıyor.
Ayrıca, sahte iş yerleri üzerinden yapılan sigortalılık işlemleri, kayıt dışı ekonominin bir parçası olarak vergi kaybına da neden oluyor. Bu tür iş yerleri, gerçek bir ekonomik faaliyet göstermedikleri için vergi mükellefiyeti de doğmuyor. Dolayısıyla, hem SGK hem de vergi daireleri zarar görüyor.
Çözüm Önerileri ve Beklentiler
Sahte sigortalılıkla mücadelede etkin bir yol haritası için, denetimlerin artırılması, cezaların caydırıcı hale getirilmesi ve yasal mevzuatın güncellenmesi gerekiyor. Özellikle GSS primi gibi tahsil edilemeyen primler için yeni düzenlemeler yapılmalı. Ayrıca, sahte sigortalılık tespitinde, işverenlere yönelik idari para cezalarının yanı sıra, sahte sigortalılara da yaptırım uygulanması tartışılıyor.
SGK'nın denetim kapasitesinin güçlendirilmesi ve e-devlet üzerinden yapılan bildirimlerin daha sıkı kontrol edilmesi, sahte sigortalılığın önlenmesinde önemli adımlar olacak. Ayrıca, sahte iş yeri tespitinde, iş yeri adreslerinin ve faaliyetlerinin yerinde incelenmesi, bu tür usulsüzlüklerin ortaya çıkarılmasında etkili olabilir.
Sonuç olarak, sahte sigortalılık, sosyal güvenlik sisteminin karşı karşıya olduğu önemli sorunlardan biri olmaya devam ediyor. GSS primlerinin tahsil edilememesi, bu sorunun bir parçası olarak, yasal ve idari önlemlerin yetersizliğini gözler önüne seriyor. Konunun takipçisi olmak ve şeffaf bir şekilde kamuoyunu bilgilendirmek, güvenilir bir sosyal güvenlik sistemi için hayati önem taşıyor.
