Anadolu'nun şehirlerarası karayollarındaki seyyar tezgâhlarda 'köy ürünü', 'doğal' ve 'organik' etiketiyle satışa sunulan ürünler, yüksek fiyatlarıyla dikkat çekiyor. Tüccarın düşük fiyat teklif etmesi nedeniyle pazara veya marketlere gönderilmeyen ürünler, yol kenarındaki tezgâhlarda 2-3 kat daha yüksek fiyatlarla tüketiciye ulaşıyor.
Fiyat Farkı ve Talep
Yol kenarındaki tezgâhlarda satılan ürünlerin fiyatları, market raflarındakine göre önemli ölçüde yüksek. Örneğin, bir kilogram domates markette ortalama 15 TL iken, aynı ürün 'köy domatesi' etiketiyle 40 TL'ye alıcı buluyor. Benzer şekilde, köy yumurtası adı altında satılan yumurtalar tanesi 5 TL'den satılırken, marketlerde 2 TL'ye temin edilebiliyor. Bu fiyat farkı, tüketicilerin doğal ve organik ürüne olan ilgisinden kaynaklanıyor.
Üreticiden Tüketiciye Uzanan Zincir
Üreticiler, ürünlerini tüccara düşük fiyattan satmak zorunda kaldıklarında, alternatif olarak yol kenarında kendileri satış yapmayı tercih ediyor. Ancak bu satış yöntemi, hem hijyen hem de fiyatlandırma açısından denetimsiz kalıyor. Tüketiciler, 'köy ürünü' etiketine güvenerek yüksek fiyat ödemeye razı oluyor, fakat ürünün gerçekten köyde mi üretildiği yoksa marketten mi alındığı belirsizliğini koruyor.
Denetim Eksikliği ve Tüketici Bilinci
Tarım ve Orman Bakanlığı'nın denetimleri genellikle sabit işletmelere yönelik. Seyyar tezgâhlar ise denetim ağının dışında kalıyor. Uzmanlar, tüketicilerin 'organik' sertifikası olmayan ürünlere itibar etmemesi gerektiğini vurguluyor. Gerçek organik ürünler, ambalajında organik tarım logosu ve sertifika numarası taşımalı.
Ekonomik ve Sosyal Boyut
Kırsal kalkınma uzmanları, bu durumun hem üretici hem de tüketici için olumsuz sonuçlar doğurduğunu belirtiyor. Üretici, aracıya bağımlı kalmaktan kurtulamıyor; tüketici ise yüksek fiyat ödeyerek aldatılabiliyor. Devletin, kooperatifleşmeyi teşvik ederek üreticinin doğrudan pazara erişimini sağlaması ve seyyar satış noktalarını denetim altına alması gerekiyor. Aksi halde, 'köy ürünü' etiketi, güvenilirliğini yitirecek ve gerçek üreticiler de zarar görecek.
