Kamuda tasarruf adımları tartışılırken, kamu özel iş birliği (KÖİ) modeliyle inşa edilen şehir hastanelerinin hizmet bedeli ödemeleri rekor seviyeye ulaştı. Sağlık Bakanlığı'nın 2024 yılı bütçe verilerine göre, şehir hastanelerine sadece ilk 9 ayda 108 milyar liranın üzerinde hizmet bedeli ödemesi yapıldı. Bu tutar, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 100'den fazla artış anlamına geliyor. Sağlık Bakanlığı'nın Sayıştay raporuna yansıyan veriler, KÖİ kapsamındaki hastanelerin hazineye yükünün her geçen yıl katlanarak büyüdüğünü ortaya koyuyor.
Bir Aylık Hizmet Bedeli, 9 Aylık Kanser ve Acil Sağlık Masrafını Aştı
Sayıştay denetim raporlarına göre, şehir hastaneleri için yalnızca bir ayda ödenen hizmet bedeli, Sağlık Bakanlığı'nın kanserle mücadele, acil sağlık hizmetleri ve koruyucu sağlık programlarına 9 ayda harcadığı toplam tutarı geride bıraktı. Örneğin, tek bir ayda KÖİ hastanelerine aktarılan kaynak, kanser tarama ve tedavi giderleri, 112 acil servis operasyonları ve aşı programları gibi doğrudan halk sağlığını ilgilendiren kalemlerin dokuz aylık bütçesinden daha fazla oldu. Bu tablo, kamu kaynaklarının öncelikli sağlık hizmetleri yerine sözleşme yükümlülüklerine yönlendirildiği eleştirilerini güçlendiriyor.
KÖİ Modeli ve Sözleşme Yükümlülükleri
Şehir hastaneleri, 2000'li yılların ortasından itibaren kamu özel iş birliği modeliyle hayata geçirildi. Bu modelde özel şirketler hastaneleri inşa edip belirli bir süre işletiyor, Sağlık Bakanlığı ise belirli sayıda hasta başına kira ve hizmet bedeli ödemesi yapıyor. Sözleşmeler gereği, hastanelerde yeterli hasta olsun veya olmasın, asgari ödeme (take or pay) garantisi veriliyor. Bu nedenle pandemi döneminde ve sonrasında hastanelerin doluluk oranları düşse bile hazine ödemeleri kesintisiz sürdü. 2024 yılı itibarıyla 20'den fazla şehir hastanesi faaliyette ve her biri için yıllık milyarlarca liralık ödeme yapılıyor. Uzmanlar, döviz kurundaki artış ve enflasyon nedeniyle bu ödemelerin bütçe üzerinde ciddi bir yük oluşturduğunu belirtiyor.
Sağlık Bakanlığı Bütçesinde KÖİ Payı Büyüyor
Sağlık Bakanlığı'nın 2024 bütçesinin yaklaşık üçte biri KÖİ kapsamındaki hastanelere yapılan hizmet bedeli ödemelerine ayrıldı. Bakanlık verilerine göre, 2023 yılının tamamında bu kaleme 112 milyar lira ödenmişti; 2024'ün ilk 9 ayında ise bu rakam çoktan aşıldı. Yıl sonunda toplam ödemenin 150 milyar lirayı geçmesi bekleniyor. Bu durum, sağlıkta kamu kaynaklarının önemli bir kısmının doğrudan hasta hizmetine değil, sözleşme gereği özel şirketlere aktarıldığını gösteriyor. Muhalefet partileri, KÖİ sözleşmelerinin şeffaf olmadığını ve kamu zararına yol açtığını sık sık dile getiriyor.
Eleştiriler ve Gelecek Projeksiyonu
Sağlık politikaları uzmanları, şehir hastanelerinin hizmet kalitesini artırdığını kabul etmekle birlikte, maliyetlerin sürdürülemez boyuta ulaştığı uyarısında bulunuyor. KÖİ sözleşmelerinin 25 yıla kadar uzanan süreleri göz önüne alındığında, önümüzdeki yıllarda hazineye yüklenecek toplam fatura trilyonlarca lirayı bulabilir. Ayrıca, döviz kurlarındaki dalgalanmalar ve enflasyon, sözleşmelerdeki artış mekanizmaları nedeniyle ödemeleri daha da katlayabilir. Kamu kaynaklarının etkin kullanımı için denetim ve şeffaflık çağrıları yükselirken, Sağlık Bakanlığı henüz konuya ilişkin kapsamlı bir açıklama yapmadı. Önümüzdeki günlerde Sayıştay raporunun tamamının kamuoyuyla paylaşılması ve KÖİ ödemelerinin detaylandırılması bekleniyor.
Şehir hastanelerine yapılan hizmet bedeli ödemeleri, Türkiye'nin sağlık bütçesindeki en büyük kalemlerden biri haline gelmiş durumda. Kamu özel iş birliği modeli, bir yandan altyapı yatırımlarını hızlandırırken diğer yandan uzun vadeli mali yükümlülükler getiriyor. Sağlık hizmetlerinin sürdürülebilirliği için alternatif finansman modelleri ve sözleşme koşullarının yeniden gözden geçirilmesi gerekiyor. Vatandaşların vergileriyle finanse edilen bu ödemelerin, doğrudan hasta bakımına ayrılan kaynaklarla karşılaştırıldığında ortaya çıkan tablo, sağlık politikalarının önceliklerini sorgulatıyor.
