Sayıştay’ın denetim raporu, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’nun (TİHEK) uluslararası akreditasyon ve erişilebilirlik konularında yetersiz kaldığını belgeledi. Rapor, “2. İnsan Hakları Eylem Planı” ve uluslararası önerilere rağmen kurumun gerekli yeterliliğe ulaşamadığını, personel açığı ve standartlara uyumsuzlukların sürdüğünü gösterdi. TİHEK’in bağımsız bir ulusal insan hakları kurumu olarak uluslararası alanda etkinliği sorgulanıyor.
Eylem Planı Hedefleri ve Akreditasyon Sorunu
Sayıştay raporuna göre, TİHEK’in 2. İnsan Hakları Eylem Planı kapsamında taahhüt ettiği akreditasyon hedefleri gerçekleşmedi. Uluslararası standartlar, ulusal insan hakları kurumlarının Paris İlkeleri’ne uygun yapıda olmasını ve Küresel İttifak (GANHRI) nezdinde akreditasyon almasını öngörüyor. Ancak rapor, TİHEK’in bu kriterleri karşılamadığını, dolayısıyla uluslararası platformlarda etkin temsil ve oy hakkı elde edemediğini ortaya koydu. Akreditasyon eksikliği, kurumun uluslararası insan hakları mekanizmalarındaki görünürlüğünü ve etkisini azaltıyor.
Raporda ayrıca, TİHEK’in erişilebilirlik konusunda da yetersiz olduğu vurgulandı. Engelliler, yaşlılar ve diğer kırılgan grupların kuruma başvuru süreçlerinde karşılaştığı fiziksel ve dijital engellerin giderilmediği belirtildi. Uluslararası öneriler doğrultusunda iyileştirme yapılması gerekirken, somut adımların atılmadığı kaydedildi.
Personel Açığı ve Kapasite Yetersizliği
Sayıştay, TİHEK’te ciddi bir personel açığı olduğunu tespit etti. Kurumun uzman kadrosunun yetersizliği, hem soruşturma hem de izleme faaliyetlerini aksatıyor. Özellikle insan hakları ihlal başvurularının incelenmesi ve karara bağlanmasında gecikmeler yaşanıyor. Personel eksikliği, kurumun stratejik plan hedeflerine ulaşmasını da engelliyor.
Rapor, TİHEK’in bütçe ve kaynak kullanımında verimlilik sorunlarına işaret etti. Mevcut kaynakların etkin kullanılmadığı, bazı birimlerin işlevsiz kaldığı belirtildi. Kurum içi eğitimlerin yetersizliği ve uzmanlaşma eksikliği, personel açığını daha da derinleştiriyor.
TİHEK’in karar alma süreçlerinde bağımsızlık ve tarafsızlık ilkelerine tam uyulmadığı yönündeki eleştiriler de rapora yansıdı. Uluslararası akreditasyon için gerekli olan bağımsızlık güvencesinin sağlanamaması, kurumun itibarını zedeliyor.
Uluslararası Standartlar ve Türkiye’nin Taahhütleri
Türkiye, Birleşmiş Milletler ve Avrupa Konseyi çerçevesinde ulusal insan hakları kurumlarının güçlendirilmesi taahhüdünde bulunmuştu. 2. İnsan Hakları Eylem Planı, TİHEK’in akreditasyon almasını ve erişilebilirlik standartlarını yükseltmesini hedefliyordu. Ancak Sayıştay raporu, bu hedeflerin kağıt üzerinde kaldığını gösteriyor. Uluslararası öneriler, kurumun yapısına ve işleyişine dair reform ihtiyacını defalarca dile getirmişti.
Akreditasyon eksikliği, Türkiye’nin uluslararası insan hakları mekanizmalarındaki etkinliğini de azaltıyor. TİHEK, akredite olamadığı için bazı uluslararası toplantılarda söz hakkı elde edemiyor ve raporlama süreçlerine tam katılamıyor. Bu durum, ülkenin insan hakları alanındaki taahhütlerine gölge düşürüyor.
Kurumdan Yanıt ve Beklentiler
TİHEK’ten konuya ilişkin henüz resmi bir açıklama gelmedi. Ancak kurum içi kaynaklar, personel alımı ve eğitim programlarıyla eksikliklerin giderilmeye çalışıldığını belirtiyor. Sayıştay raporunun ardından TBMM İnsan Hakları Komisyonu’nun konuyu gündemine alması bekleniyor. Sivil toplum kuruluşları, TİHEK’in bağımsızlığının güçlendirilmesi ve akreditasyon sürecinin hızlandırılması çağrısında bulunuyor.
Uzmanlar, uluslararası akreditasyonun sadece bir prestij meselesi olmadığını, aynı zamanda kurumun etkinliği ve güvenilirliği için kritik olduğunu vurguluyor. TİHEK’in Paris İlkeleri’ne tam uyum sağlaması ve erişilebilirlik standartlarını karşılaması halinde, uluslararası alanda daha etkin bir rol üstlenebileceği belirtiliyor.
Sayıştay raporu, TİHEK’in kuruluş amaçlarına ulaşması için yapısal reformlara ihtiyaç duyduğunu bir kez daha ortaya koydu. İnsan hakları alanında bağımsız ve etkili bir kurumun varlığı, Türkiye’nin demokrasi ve hukuk devleti taahhütleri açısından hayati önem taşıyor. Raporun gereğinin yerine getirilmesi, hem ulusal hem de uluslararası düzeyde TİHEK’e duyulan güveni artırabilir.
