Uluslararası Sanatçı Hakları Örgütleri Konfederasyonu (SCAPR) Çalışma Grubu Toplantısı, 60 ülkeden 200’e yakın müzisyen ve uzmanın katılımıyla İstanbul’da başladı. Toplantıda, yapay zekânın sanatçı hakları üzerindeki etkileri ve Türkiye’de 26 yıldır hak sahiplerine ödenmediği belirtilen “özel kopyalama harcı” ele alınıyor. Sanatçılar, biriken telif alacaklarının bir an önce ödenmesini talep ediyor.
26 Yıllık Birikmiş Telif: Özel Kopyalama Harcı
Türkiye’de 1995 yılında yürürlüğe giren Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na eklenen “özel kopyalama harcı”, boş kaset, CD, DVD ve benzeri kayıt ortamlarından alınarak hak sahiplerine dağıtılması gereken bir telif geliri olarak tanımlanıyor. Ancak sanatçılar, bu harcın 26 yıldır tahsil edilmesine rağmen hak sahiplerine ödenmediğini savunuyor. Toplantıda konuşan bir yetkili, “Bu harcın yıllardır toplandığını biliyoruz ancak sanatçıya ulaşan kısmı yok denecek kadar az. 26 yıllık birikmiş alacak var” dedi.
Sanatçı meslek örgütleri, özel kopyalama harcından doğan alacakların hesaplanması ve dağıtımı için bağımsız bir denetim mekanizması kurulmasını istiyor. Öte yandan, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın konuyla ilgili bir çalışma başlattığı ancak henüz somut bir adım atılmadığı belirtiliyor. Toplantıda, benzer uygulamaların Avrupa ülkelerinde nasıl işlediği ve Türkiye’nin bu konuda nasıl bir model geliştirebileceği tartışılıyor.
Yapay Zekâ Sanatçı Haklarını Tehdit Ediyor
SCAPR toplantısının ana gündem maddelerinden biri de yapay zekânın müzik sektörüne etkisi. Son yıllarda yapay zekâ tarafından üretilen müziklerin ve ses klonlama teknolojilerinin hızla yaygınlaşması, sanatçıların telif haklarını ve gelirlerini tehdit ediyor. Toplantıda, yapay zekâ ile üretilen eserlerin telif rejiminin nasıl olması gerektiği, mevcut yasaların bu yeni durumu kapsayıp kapsamadığı ve uluslararası işbirliğinin önemi vurgulanıyor.
Bir uzman, “Yapay zekâ, bir yandan yeni yaratıcı olanaklar sunarken diğer yandan sanatçıların emeğini ve gelirini koruyacak düzenlemeleri zorunlu kılıyor. Özellikle ses klonlama, bir sanatçının izni olmadan sesinin kullanılmasına yol açabiliyor. Bu konuda acil yasal düzenlemelere ihtiyaç var” ifadelerini kullandı. Toplantıda, yapay zekâ tarafından üretilen içeriklerin lisanslanması ve telif dağıtımında nasıl bir yol izleneceği konusunda çalışma grupları oluşturuldu.
Uluslararası İşbirliği ve Türkiye’nin Rolü
SCAPR, dünya genelinde 60’tan fazla ülkeden sanatçı hakları örgütlerini bir araya getiren bir çatı kuruluş. İstanbul’daki toplantı, Türkiye’nin sanatçı hakları konusundaki uluslararası işbirliğine verdiği önemi gösteriyor. Toplantıda, ülkeler arası telif anlaşmalarının güncellenmesi, dijital platformlardan elde edilen gelirlerin adil dağıtımı ve sınır ötesi telif takibi gibi konular masaya yatırılıyor.
Türkiye’den katılan sanatçı sendikaları ve meslek birlikleri, özellikle dijital müzik platformlarında Türk sanatçıların haklarının yeterince korunmadığını dile getiriyor. Bir sendika temsilcisi, “Spotify, YouTube gibi platformlarda eserlerimiz milyonlarca kez dinleniyor ancak elde edilen gelirin çok azı bize ulaşıyor. Uluslararası bir denetim ve şeffaflık gerekiyor” şeklinde konuştu. Toplantıda, bu platformlarla yapılacak yeni anlaşmalar için ortak bir strateji belirlenmesi kararlaştırıldı.
Sanatçıların Talepleri ve Çözüm Önerileri
Toplantı sonunda sanatçı örgütleri ortak bir bildiri yayınlayarak taleplerini sıraladı. Bildiride, özel kopyalama harcından doğan 26 yıllık birikmiş alacağın derhal ödenmesi, yapay zekâ konusunda uluslararası düzenlemelere uyum sağlanması ve telif dağıtımında şeffaflığın artırılması istendi. Ayrıca, sanatçıların dijital platformlardan elde ettiği gelirlerin adil paylaşımı için bağımsız bir izleme kurulu oluşturulması önerildi.
Kültür ve Turizm Bakanlığı yetkilileri, toplantıda yaptıkları konuşmada, sanatçı hakları konusunda yeni bir yasal düzenleme üzerinde çalıştıklarını ve özel kopyalama harcı ile ilgili geçmişe dönük ödemelerin planlandığını belirtti. Ancak sanatçılar, somut bir takvim verilmediği için endişeli. Bir müzisyen, “26 yıldır bekliyoruz. Artık söz değil icraat istiyoruz” dedi.
Toplantı, yarın yapılacak oturumlarla devam edecek. SCAPR Çalışma Grubu’nun, önümüzdeki aylarda somut adımlar atılması için bir yol haritası açıklaması bekleniyor. Sanatçılar, bu toplantının Türkiye’deki telif hakları sorununa çözüm getirmesi umudunu taşıyor.
