Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu (BIPM), dünya genelindeki zaman ölçüm sistemlerinde köklü bir değişikliğe giderek yıllardır uygulanan "artık saniye" (leap second) uygulamasına son verdi. Karar, küresel teknoloji altyapılarında yaşanabilecek sistem arızalarını önlemeyi amaçlıyor. BIPM'nin açıklamasına göre, artık saniye uygulaması 2035 yılına kadar kademeli olarak kaldırılacak. Bu değişiklik, atomik saatler ile Dünya'nın dönüş hızı arasındaki uyumu sağlamak için 1972'den bu yana kullanılan yöntemin sona ermesi anlamına geliyor.
Artık saniye neden kaldırılıyor?
Artık saniye, Dünya'nın dönüş hızındaki küçük dalgalanmalar nedeniyle atomik saatlerle oluşturulan UTC (Eşgüdümlü Evrensel Zaman) arasındaki farkı kapatmak için eklenen bir saniyelik düzeltmeydi. Ancak bu uygulama, bilgisayar sistemleri, GPS teknolojisi, finansal işlemler ve telekomünikasyon gibi hassas zamanlamaya dayalı altyapılarda öngörülemeyen hatalara yol açabiliyordu. Örneğin, 2012'de artık saniye eklenmesi sırasında Reddit, LinkedIn ve Yelp gibi bazı büyük platformlarda kısa süreli kesintiler yaşanmıştı. Benzer şekilde 2015'te de bazı sistemlerde aksaklıklar görülmüştü. BIPM, bu tür riskleri ortadan kaldırmak için uygulamayı sonlandırma kararı aldı.
BIPM yetkilileri, artık saniye uygulamasının sona ermesinin ardından zaman ölçümünün sürekli ve kesintisiz bir şekilde ilerleyeceğini belirtiyor. Bu sayede, özellikle internet altyapısı, uydu navigasyon sistemleri ve bankacılık gibi sektörlerde daha güvenilir bir zaman standardı sağlanacak. Uzmanlar, kararın özellikle yazılım geliştiriciler ve sistem yöneticileri için büyük bir rahatlama getireceğini vurguluyor.
Zaman ölçümünde yeni dönem
Artık saniye uygulaması ilk kez 1972 yılında devreye alınmıştı. O tarihten bu yana toplam 27 kez artık saniye eklenmesi yapıldı. Son artık saniye 31 Aralık 2016'da eklenmişti. Ancak Dünya'nın dönüş hızındaki değişimler ve teknolojik ihtiyaçlar, bu uygulamanın sürdürülebilir olmadığını gösterdi. BIPM'nin kararı, 2022 yılında Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU) tarafından yapılan ve artık saniyenin kaldırılmasını öneren çağrının ardından geldi.
Yeni dönemde, UTC ile Dünya'nın dönüşü arasındaki farkın bir süre daha izlenmesi ve gerektiğinde daha büyük aralıklarla (örneğin on yıllık periyotlarla) düzeltme yapılması planlanıyor. Ancak bu düzeltmelerin de zamanla terk edilmesi bekleniyor. BIPM, 2035 yılına kadar geçiş sürecinin tamamlanacağını ve artık saniye uygulamasının tamamen tarihe karışacağını duyurdu.
Türkiye'de de zaman ölçümü TÜBİTAK Ulusal Metroloji Enstitüsü (UME) tarafından yürütülüyor. UME yetkilileri, uluslararası kararlara uyum sağlanacağını ve altyapıların bu değişime hazır olduğunu belirtiyor. Uzmanlar, artık saniyenin kaldırılmasının ülkedeki sistemler üzerinde olumsuz bir etkisi olmayacağını, aksine uzun vadede istikrarı artıracağını ifade ediyor.
Uzmanlar ne diyor?
Konuya ilişkin değerlendirmede bulunan zaman ölçümü uzmanları, artık saniye uygulamasının kaldırılmasının kaçınılmaz olduğunu belirtiyor. Özellikle yazılım mühendisleri, her artık saniye eklendiğinde sistemlerin yeniden yapılandırılması gerektiğini ve bunun ciddi iş yükü ve maliyet oluşturduğunu dile getiriyordu. Karar, bu alandaki belirsizliği ortadan kaldırması bakımından olumlu karşılandı.
Öte yandan, bazı gökbilimciler, Dünya'nın dönüş hızındaki değişimlerin izlenmeye devam edilmesi gerektiğini savunuyor. Ancak BIPM, bu izlemenin artık saniye eklemek yerine farklı yöntemlerle yapılacağını açıkladı. Gelecekte, gerektiğinde "artık dakika" veya daha büyük düzeltmelerin konuşulabileceği ancak bunun da uzun vadede terk edilmesinin beklendiği belirtiliyor.
Sonuç olarak, artık saniye uygulamasının kaldırılması, küresel zaman ölçümünde bir dönemin kapanışı olarak nitelendiriliyor. Teknoloji dünyası bu değişimi olumlu karşılarken, sürecin sorunsuz işlemesi için tüm paydaşların koordineli çalışması gerekiyor. BIPM, geçiş sürecinde ülkelerin metroloji kurumlarıyla işbirliği içinde olacaklarını ve gerekli bilgilendirmeleri yapacaklarını duyurdu.
