Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak, Moskova'da hükümet yetkilileriyle yaptığı toplantıda, ülkede artan akaryakıt fiyatları ve rafinerilerdeki bakım çalışmaları nedeniyle derinleşen krizi ele aldı. Toplantıda, iç piyasada akaryakıt arzını istikrara kavuşturmak için ihracat kısıtlamaları ve fiyat kontrolleri gibi önlemler masaya yatırıldı. Yetkililer, özellikle dizel ve benzin fiyatlarındaki yükselişin enflasyonu tetiklemesinden endişe duyuyor.
Rafinerilerde bakım ve üretim düşüşü
Rusya'nın önde gelen rafinerileri, yıllık bakım çalışmaları ve Ukrayna saldırıları sonrası kapasite kayıpları nedeniyle üretimde önemli düşüşler yaşıyor. Özellikle Ryazan, Nijniy Novgorod ve Volgograd bölgelerindeki tesislerde üretim, planlanan seviyelerin altında. Bloomberg'in haberine göre, Ağustos ayında Rusya'nın ham petrol işleme hacmi günlük 5,44 milyon varile gerileyerek son iki yılın en düşük seviyesine indi. Bu durum, iç piyasada yakıt sıkıntısına yol açıyor.
Rus hükümeti, krizi hafifletmek için bazı yakıt türlerinde ihracatı geçici olarak yasaklamayı ve rafinerilere zorunlu tedarik kotaları koymayı değerlendiriyor. Novak, toplantı sonrası yaptığı açıklamada, "Amacımız, iç piyasanın ihtiyacını karşılamak ve fiyat artışlarını kontrol altında tutmak" dedi. Ancak uzmanlar, bu tür kısıtlamaların kısa vadede etkili olabileceğini, ancak uzun vadede üretim yatırımlarını olumsuz etkileyebileceğini belirtiyor.
Fiyatlar ve ekonomik etkiler
Rusya genelinde motorin litre fiyatı son altı ayda yüzde 20'ye yakın artarken, benzin fiyatları da yüzde 15 civarında yükseldi. Artışlar, özellikle tarım sektöründe hasat döneminde yakıt talebinin yüksek olmasıyla daha da belirginleşti. Rusya Tarım Bakanlığı, çiftçilerin artan maliyetlerle başa çıkmakta zorlandığını ve hükümetten sübvansiyon talep ettiğini duyurdu.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, Rusya'nın petrol ürünleri ihracatı, Batı yaptırımları ve küresel talepteki düşüş nedeniyle Nisan ayından bu yana azalıyor. Haziran ayında ham petrol ihracatı günlük 3,4 milyon varile gerilerken, rafine ürün ihracatı da düştü. Ancak iç piyasadaki kriz, hükümeti ihracata yönelik ek kısıtlamalar getirmeye itebilir.
Analistler, Rusya'nın akaryakıt krizinin temel nedenlerinden birinin, rafinerilere yönelik yaptırımlar ve teknik bakım eksikliği olduğunu vurguluyor. 2022'den bu yana Rusya'ya uygulanan teknoloji kısıtlamaları, modernizasyon çalışmalarını yavaşlattı. Ayrıca, Ukrayna savaşı sonrası bazı rafinerilerin drone saldırılarına hedef olması, üretim kapasitesini daha da zayıflattı.
Kremlin, krizi çözmek için kısa vadeli önlemlere odaklanmış görünüyor. Ancak uzun vadeli çözüm için rafineri yatırımlarının artırılması ve yedek parça tedarikinin güvence altına alınması gerekiyor. Bu süreçte, Rusya'nın iç talebi karşılarken ihracat gelirlerini dengelemesi, ekonominin en önemli sınavlarından biri olacak.
