Youtuber Ruhi Çenet’in 26 Ağustos’ta yayımladığı “Hasidik Yahudiler” belgeseli, bir haftada 70 milyon izlenmeye ulaşarak YouTube’da büyük bir fenomene dönüştü. Belgeseli asıl viral yapan, Hasidik Yahudilerin kutsal günü Şabat’ta çalışma yasağını delen yöntemler oldu. Özellikle bir Hasidik’in kullandığı “Yahu” isimli otomatik cihaz, hem merak hem de tartışma yarattı.
Şabat Kuralları ve Pratik Çözümler
Yahudilikte Şabat, cuma günü güneş batımından cumartesi akşamına kadar süren kutsal dinlenme günüdür. Bu sürede ateş yakmak, elektrik kullanmak, araç sürmek gibi birçok eylem yasaktır. Ancak Hasidik topluluklar, modern hayatın gerektirdiği işleri sürdürebilmek için dini kurallara uygun çözümler geliştirmiştir. Belgeselde gösterilen “Yahu” cihazı, bu çözümlerden sadece biri. Cihaz, önceden programlanan komutlarla elektrikli aletleri çalıştırıyor, böylece kullanıcı doğrudan bir eylemde bulunmuyor. Benzer şekilde, asansörlerin her katta durması, ışıkların otomatik yanması gibi yöntemler de yaygın.
Ruhi Çenet, belgeselinde Hasidik Yahudilerin günlük yaşamına dair çarpıcı detaylar sunuyor. Çekimler, New York’un Brooklyn semtindeki Hasidik mahallelerde gerçekleşti. Belgeselde, topluluğun kendi içinde kapalı yaşamı, eğitim sistemleri ve teknolojiyle ilişkileri ele alınıyor. Özellikle “Yahu” cihazının tanıtıldığı bölüm, sosyal medyada en çok konuşulan kısım oldu. İzleyiciler, dini kuralların etrafından dolaşma çabasını hem ilginç hem de tartışmalı buldu.
Viral Etki ve Tartışmalar
Belgeselin bir haftada 70 milyon izlenmeye ulaşması, YouTube’da Türkçe içerik için nadir görülen bir başarı. Ancak bu başarı, beraberinde eleştirileri de getirdi. Bazı izleyiciler, Hasidik Yahudilerin yaşam tarzının egzotikleştirildiğini ve “Yahudi aklı” gibi ifadelerle antisemitik söylemlere zemin hazırlandığını savunuyor. Belgeselin başlığı ve içeriği, sosyal medyada kutuplaşmayı artırdı. Öte yandan, birçok kişi belgeseli bilgilendirici buldu ve Hasidik kültürünü daha yakından tanıma fırsatı olduğunu belirtti.
Ruhi Çenet, belgeselin amacının önyargıları kırmak olduğunu açıkladı. Çenet, “Amacım bir topluluğu yargılamak değil, anlamak ve anlatmaktı” dedi. Ancak belgeselin bazı bölümlerinde kullanılan dil, eleştirmenlere göre sorunlu. Özellikle “Yahudi aklı” ifadesi, tarihsel antisemitik stereotipleri çağrıştırıyor. Bu ifade, belgeselin tanıtımında ve bazı haber başlıklarında da yer aldı.
Bağlam: Hasidik Yahudiler ve Modern Dünya
Hasidik Yahudilik, 18. yüzyılda Doğu Avrupa’da doğan bir dini hareket. Bugün dünyada yaklaşık 500 bin Hasidik Yahudi yaşıyor; en büyük topluluklar ABD, İsrail ve İngiltere’de. Hasidikler, geleneksel kıyafetleri, kapalı toplum yapıları ve dini kurallara sıkı bağlılıklarıyla biliniyor. Şabat kurallarına uyum, bu topluluklar için hayatın merkezinde. Ancak modern şehir hayatı, bu kurallara uyumu zorlaştırıyor. Bu nedenle geliştirilen pratik çözümler, aslında dinin günlük hayata uyarlanmasının bir örneği.
Belgeselin viral olması, Türkiye’de Yahudi toplumuna dair algıları da gündeme getirdi. Türkiye’de antisemitizm zaman zaman yükselen bir sorun. Bu tür içerikler, farkındalık yaratabileceği gibi, yanlış anlamalara da yol açabiliyor. Uzmanlar, belgesel gibi yapımların sorumlu bir dille hazırlanması gerektiğini vurguluyor.
Sonuç olarak, Ruhi Çenet’in belgeseli, bir yandan büyük bir izlenme başarısı yakalarken, diğer yandan dini ve kültürel hassasiyetler konusunda tartışmaları alevlendirdi. İzleyicilerin bir kısmı belgeseli bilgilendirici bulurken, bir kısmı da önyargıları pekiştirdiğini düşünüyor. Bu tür içeriklerin etkisi, yalnızca izlenme sayısıyla değil, toplumsal algıya katkısıyla da değerlendirilmeli.
