Rize'de mayıs ayında başlayan yaş çay hasat dönemi, ÇAYKUR'un kapasite yetersizliğini gerekçe göstererek uygulamaya koyduğu kota ve kontenjan sistemiyle adeta kabusa döndü. 205 bin çay üreticisi, alım merkezlerinde uzun kuyruklar oluştururken, üreticiler '1 kilo çayla 2 ekmek bile alamıyoruz, çayı dereye dökeceğiz' diyerek tepkilerini dile getiriyor. ÇAYKUR'un sınırlı alımı, üreticileri zor durumda bırakırken, özel sektöre yönelen üreticiler ise düşük fiyatlarla karşı karşıya kalıyor.
Kota uygulaması üreticiyi çaresiz bıraktı
ÇAYKUR, her üreticiye günlük belirli bir kota belirleyerek alım yapıyor. Ancak kapasitenin yetersiz olması nedeniyle üreticiler, yaş çaylarını zamanında teslim edemiyor. Bu durum, çayın kalitesini düşürürken, üreticilerin gelir kaybına uğramasına neden oluyor. Rize Ziraat Odası Başkanı, 'Üretici, 1 kilo yaş çaydan ancak 2 ekmek alabiliyor. Bu şartlarda çay üretimi sürdürülemez' dedi. Üreticiler, ellerinde kalan çayları dereye dökmekle tehdit ederken, yetkililerden acil çözüm bekliyor.
Özel sektör fırsatçılığı
ÇAYKUR'un kotası nedeniyle üreticiler, özel çay fabrikalarına yönelmek zorunda kalıyor. Ancak özel sektör, düşük fiyat politikasıyla üreticiyi mağdur ediyor. Bölgedeki bir üretici, 'Özel sektör, 10 liraya aldığı çayı 30 liraya satıyor. Biz ise emeğimizin karşılığını alamıyoruz' diyerek sitem etti. Uzmanlar, çay sektöründe yaşanan bu krizin, bölge ekonomisini olumsuz etkilediğini vurguluyor.
Siyasi çözüm bekleniyor
Rizeli milletvekilleri ve siyasi partiler, konuyu meclise taşıdı. CHP Rize Milletvekili, 'ÇAYKUR'un kapasitesi artırılmalı, kota sistemi kaldırılmalıdır. Aksi halde üretici mağduriyeti büyüyecek' dedi. AK Parti Rize İl Başkanı da, 'Sorunun farkındayız, çözüm için çalışmalar sürüyor' açıklamasında bulundu. Ancak üreticiler, sözlerin eyleme dönüşmesini istiyor.
Tarihsel bağlam
Rize, Türkiye'nin çay üretiminin yüzde 85'ini karşılıyor. Çay, bölge halkının en önemli geçim kaynağı. Ancak yıllardır süregelen alım fiyatı ve kota sorunları, üreticiyi her yıl benzer sıkıntılarla karşı karşıya bırakıyor. 2023 yılında da benzer protestolar yaşanmış, ÇAYKUR geçici çözümler üretmişti. Uzmanlar, yapısal reformlar yapılmadığı sürece sorunun her yıl tekrarlayacağını belirtiyor.
Sonuç olarak, Rizeli çay üreticilerinin isyanı, tarım politikalarındaki eksiklikleri bir kez daha gündeme getirdi. Üreticiler, seslerini duyurmak için eylem yapmayı sürdürürken, gözler hükümetin atacağı adımlarda. Çay sektörünün geleceği, alınacak kararlara bağlı.
