Türkiye genelinde faaliyet gösteren restoran, kafe, kantin ve benzeri yiyecek-içecek işletmeleri için menülerde gıdaların içerik ve kalori bilgilerini müşterilere sunma zorunluluğu bugün itibarıyla yürürlüğe girdi. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan ve Resmi Gazete'de yayımlanan yönetmelik kapsamında işletmeler, sundukları ürünlerin içerdiği alerjen maddeler, besin değerleri ve kalori miktarlarını menü kâğıtlarında, dijital ekranlarda veya karekod yoluyla tüketiciye ulaştırmakla yükümlü hale geldi. Uygulamanın amacı, tüketicilerin bilinçli tercih yapmasını sağlamak ve gıda güvenliğini artırmak olarak açıklandı.
Yeni düzenleme hangi bilgileri kapsıyor?
Yönetmelik, tüm hazır gıda ve içeceklerin menüde enerji (kalori), yağ, doymuş yağ, karbonhidrat, şeker, protein ve tuz miktarlarının belirtilmesini zorunlu kılıyor. Ayrıca, alerjen maddelerin de ayrıca işaretlenmesi gerekiyor. İşletmeler bu bilgileri ana menüde, ayrı bir broşürde veya masa üzerindeki karekod ile sunabilecek. Yönetmeliğe uymayan işletmelere idari para cezası uygulanacağı belirtildi. Uygulamanın ilk etapta büyük zincir restoranlar için zorunlu olduğu, küçük işletmeler için kademeli geçiş süreci öngörüldüğü kaydedildi.
Tüketici ve sektör temsilcilerinden tepkiler
Tüketici dernekleri, düzenlemeyi olumlu karşılarken, uygulamanın takip edilmesi gerektiğini vurguladı. Tüketici Hakları Derneği Başkanı Ahmet Öztürk, "Artık insanlar ne yediklerini bilerek tercih yapabilecek. Özellikle diyabet, obezite gibi sağlık sorunları olanlar için bu büyük bir kolaylık" dedi. Öte yandan, restoran işletmecileri düzenlemenin maliyet artışına yol açtığını belirtti. Türkiye Lokantacılar ve Kafeteryacılar Federasyonu Başkanı Mehmet Yılmaz, "Menü yenileme, dijital altyapı kurma derken küçük esnaf için ek yük oluştu. Ancak tüketici sağlığı için önemli olduğunu kabul ediyoruz" ifadelerini kullandı.
Uygulamanın geçmişi ve kapsamı
Benzer düzenlemeler Avrupa Birliği ülkelerinde ve ABD'de yıllardır uygulanıyor. Türkiye'de ise ilk kez bu kadar kapsamlı bir şekilde hayata geçirildi. Düzenleme, 2023 yılında yayımlanan yönetmelikle duyurulmuş, işletmelere uyum için yaklaşık bir yıl süre tanınmıştı. Uygulama kapsamında, sadece restoranlar değil, okul kantinleri, hastane kafeteryaları ve yemek fabrikaları da yer alıyor. Paketli gıdalarda zaten zorunlu olan etiket bilgisi, bu kez açıkta satılan ve işletmede tüketilen gıdalar için de geçerli hale getirildi.
Uyum süreci ve denetimler
Tarım ve Orman Bakanlığı, yeni düzenlemenin denetimlerine bugün itibarıyla başladı. Denetimlerde menülerde eksik bilgi veya yanıltıcı ifadeler tespit edilmesi halinde işletmelere para cezası kesilecek. Bakanlık yetkilileri, ilk haftalarda daha çok bilgilendirme ve rehberlik yapacaklarını, ardından cezai işlemlerin sıkılaşacağını duyurdu. Tüketicilerin de şikâyetlerini Bakanlığın ALO 174 hattına iletebileceği belirtildi.
Türkiye'de gıda etiketleme konusunda atılan bu adım, sağlıklı beslenme bilincini artırmayı ve gıda güvenliğini sağlamayı hedefliyor. Uygulamanın başarıya ulaşması, işletmelerin uyum çabası ve tüketicilerin bilinçli talepleriyle mümkün olacak. Benzer düzenlemelerin deneyimleri, başlangıçta bazı aksaklıklar yaşansa da uzun vadede tüketici memnuniyetini artırdığını gösteriyor. Türkiye'de de benzer bir süreç bekleniyor.
