Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Fransa merkezli Tarkett ve Belçika merkezli Ontex'in de aralarında bulunduğu beş yabancı şirketin Rusya'daki varlıklarının yerel bir şirketin geçici yönetimine devredilmesini öngören kararnameyi imzaladı. Karar, Rusya'nın Ukrayna müdahalesi sonrası Batılı şirketlerin ülkeden çekilme sürecinde uyguladığı varlık kontrol mekanizmasının son halkası olarak kayda geçti. Kararnameyle söz konusu şirketlerin Rusya'daki iştirakleri üzerindeki yönetim yetkisi geçici olarak yerel bir yönetim şirketine verildi. Uygulama, daha önce benzer adımlarla gündeme gelen yabancı varlık yönetimi uygulamalarının kapsamını genişletiyor.
Kararnamenin kapsamı ve etkilenen şirketler
İmzalanan kararname, Rusya'da faaliyet gösteren beş yabancı şirketin varlıklarını kapsıyor. Fransa merkezli zemin kaplama üreticisi Tarkett ve Belçika merkezli hijyen ürünleri firması Ontex'in yanı sıra diğer üç şirketin de Rusya'daki iştirakleri geçici yönetim kapsamına alındı. Kararname, bu şirketlerin hisseleri veya yönetim kontrolü üzerinde doğrudan el koyma anlamına gelmiyor; ancak yerel yönetim şirketine verilen yetki, şirketlerin Rusya'daki operasyonları üzerinde fiili kontrol sağlıyor. Geçici yönetim kararı, Rusya'nın 2022'den bu yana uyguladığı ve Batılı şirketlerin ülkeden çıkışını zorlaştıran düzenlemeler zincirine eklenmiş oldu.
Tarkett, Rusya'da uzun yıllardır üretim ve satış faaliyeti yürüten Fransız firmalar arasında yer alıyor. Ontex ise bebek bezi ve hijyen ürünleri alanında Rus pazarında önemli bir konuma sahip. Her iki şirket de daha önce Rusya'daki faaliyetlerine ilişkin çeşitli açıklamalarda bulunmuş, ancak son kararnameyle operasyonlarının yönetimi yerel bir yapıya devredilmiş durumda. Kararnamenin ayrıntılarında yerel yönetim şirketinin kimliği ve devir süresine ilişkin net bilgi bulunmuyor.
Rusya'nın yabancı varlıklara yönelik politikası
Rusya, Şubat 2022'de Ukrayna'ya yönelik askeri müdahalesinin ardından Batılı ülkelerin yaptırımlarına maruz kaldı. Bu süreçte birçok yabancı şirket Rusya'daki faaliyetlerini askıya aldı veya ülkeden tamamen çekilme kararı aldı. Rus hükümeti ise çıkış süreçlerini zorlaştıran düzenlemeler getirdi. Yabancı şirketlerin varlık satışları için hükümet onayı şartı getirilirken, bazı durumlarda varlıkların geçici yönetime devri uygulaması devreye sokuldu. Bu kapsamda Danone ve Carlsberg gibi şirketlerin Rusya'daki iştirakleri daha önce geçici yönetime alınmıştı. Son kararname, bu uygulamanın yeni şirketlere genişletildiğini gösteriyor.
Rusya'nın bu hamlesi, Batılı ülkelerin Rus varlıklarına el koyma yönündeki adımlarına karşı bir karşılık olarak değerlendiriliyor. AB ve ABD, dondurulan Rus merkez bankası rezervlerinden elde edilen gelirleri Ukrayna'ya aktarma seçeneklerini tartışırken, Moskova yönetimi benzer şekilde yabancı şirket varlıkları üzerinde kontrolünü artırıyor. Uzmanlar, bu tür kararların yabancı yatırımcılar nezdinde Rusya'nın güvenilirliğini daha da zedelediğini ve uzun vadede sermaye çıkışını hızlandırabileceğini belirtiyor. Ancak Rus yetkililer, söz konusu adımların yasal çerçevede ve ülke çıkarları doğrultusunda alındığını savunuyor.
Kararnamenin, Rusya'da faaliyet gösteren diğer yabancı şirketler üzerinde de caydırıcı bir etki yaratması bekleniyor. Özellikle Avrupa merkezli firmalar, Rusya'daki varlıklarının geleceği konusunda belirsizlikle karşı karşıya. Tarkett ve Ontex gibi şirketlerin yönetimleri henüz konuya ilişkin resmi bir açıklama yapmadı. Ancak geçmişte benzer durumlarda şirketler, gelişmeleri yakından takip ettiklerini ve yasal süreçleri değerlendirdiklerini duyurmuştu. Bu karar, Batılı şirketlerin Rusya'dan çıkış stratejilerini yeniden gözden geçirmesine yol açabilir.
Piyasalar ve yatırımcı tepkisi
Kararnamenin ardından Tarkett ve Ontex hisselerinde henüz belirgin bir hareket gözlenmedi; ancak analistler, haberin şirketlerin Rusya operasyonlarının değeri üzerinde baskı oluşturabileceğini söylüyor. Rusya pazarının her iki şirket için de toplam gelirler içinde küçük bir paya sahip olduğu biliniyor. Yine de varlıkların geçici yönetime devri, şirketlerin bu pazardaki kontrolünü fiilen kaybetmesi anlamına geliyor. Bu durum, ileride varlıkların satışı veya tasfiyesi gibi süreçlerde şirketlerin elini zayıflatabilir.
Uluslararası yatırımcılar açısından ise Rusya'nın yabancı sermayeye yönelik tutumu bir kez daha sorgulanıyor. Son yıllarda Rusya'dan çekilen yabancı şirket sayısı artmış durumda. Geçici yönetim uygulamaları, kalan şirketler için de risk algısını yükseltiyor. Ekonomistler, bu tür kararların Rusya'nın uluslararası finans sistemine entegrasyonunu daha da zorlaştıracağını ve doğrudan yabancı yatırımların azalmasına neden olacağını öngörüyor. Öte yandan Rus hükümeti, yerli üretimi ve yerel yönetimleri güçlendirerek dışa bağımlılığı azaltma hedefini sürdürüyor.
Kararnamenin uzun vadeli sonuçları, Rusya'nın yaptırımlar karşısındaki tutumuna ve Batı ile ilişkilerin seyrine bağlı olacak. Şimdilik, beş yabancı şirketin Rusya'daki varlıklarının geçici yönetim altına alınması, Moskova'nın ekonomik egemenlik vurgusunu yinelediği bir adım olarak değerlendiriliyor. Yatırımcılar ise benzer kararların devam edip etmeyeceğini ve kapsamın genişleyip genişlemeyeceğini izliyor.
