Türkiye, Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA) 2025 sonuçlarında matematik, fen ve okuma alanlarında önceki yıllara göre puan artışı gösterdi. Ancak bu sonuçlar, Batı ülkelerinde alarm zilleri çalmasına neden olurken, Türkiye'de iktidar tarafından hızla bir başarı hikayesine dönüştürüldü. Peki, bu yükseliş eğitimde gerçek bir iyileşmeyi mi işaret ediyor, yoksa sadece istatistiksel bir yanılsama mı?
PISA 2025 Sonuçları: Sayılar Ne Söylüyor?
PISA 2025 araştırması, 15 yaşındaki öğrencilerin matematik, fen ve okuma becerilerini ölçüyor. Türkiye, bu yıl matematikte 462 puanla OECD ortalamasına yaklaşırken, fende 476 ve okumada 465 puan aldı. Bu puanlar, 2018 ve 2022 sonuçlarına göre bir artışı gösteriyor. Özellikle matematikte 2018'de 454 olan puanın 2025'te 462'ye çıkması, iktidarın "eğitimde büyük atılım" söylemini güçlendirdi. Ancak, bu artışın nedeni ve sürdürülebilirliği tartışmalı.
PISA sonuçlarına göre, Türkiye'deki öğrencilerin yalnızca %12'si en üst düzey yeterlilik seviyesine ulaşabiliyor. Bu oran, OECD ortalaması olan %17'nin altında. Ayrıca, sosyoekonomik açıdan dezavantajlı öğrenciler arasındaki başarı farkı hala büyük. Bu da puan artışının geniş tabanlı bir iyileşmeden çok, belirli bir kesimdeki ilerlemeyi yansıttığını gösteriyor.
Batı'da Alarm: Neden Endişeliler?
PISA 2025 sonuçları, Batı ülkelerinde ciddi bir düşüşü ortaya koydu. Almanya, Fransa ve İngiltere gibi ülkeler, matematik ve okuma puanlarında tarihi düşüşler yaşadı. Örneğin, Almanya'nın matematik puanı 2022'de 475 iken, 2025'te 460'a geriledi. Bu durum, Kovid-19 salgınının eğitim üzerindeki uzun vadeli etkileri ve artan eşitsizliklerle ilişkilendiriliyor. Batı'daki bu düşüş, Türkiye'nin göreceli olarak yükselişini daha görünür kıldı. Ancak, uzmanlar Türkiye'nin mutlak anlamda hala OECD ortalamasının altında olduğunu vurguluyor.
Türkiye'deki Eğitim Politikaları ve Eleştiriler
İktidar, PISA sonuçlarını son yıllarda uygulanan eğitim reformlarının bir kanıtı olarak sunuyor. Milli Eğitim Bakanlığı, müfredat değişiklikleri, öğretmen eğitimleri ve dijital altyapı yatırımlarının meyvelerini verdiğini savunuyor. Ancak, muhalefet ve eğitim sendikaları bu yorumu paylaşmıyor. Onlara göre, PISA puanlarındaki artış, sınav odaklı eğitim sisteminin bir sonucu ve öğrencilerin gerçek yaşam becerilerini yansıtmıyor. Ayrıca, öğretmen atamalarındaki sorunlar, kalabalık sınıflar ve eğitimde fırsat eşitsizliği gibi yapısal problemler devam ediyor.
Eğitim uzmanları, PISA sonuçlarının tek başına bir başarı göstergesi olmadığını belirtiyor. PISA, belirli aralıklarla yapılan bir tarama olduğu için, tek bir dönemdeki artış trendin kalıcı olduğu anlamına gelmiyor. Ayrıca, pandemi sonrası toparlanma sürecinde birçok ülke benzer artışlar yaşadı. Türkiye'nin puan artışı, bu genel toparlanmanın bir parçası olabilir.
PISA'nın Ötesinde: Eğitimin Gerçek Durumu
PISA sonuçları elbette önemli, ancak eğitim sisteminin genel sağlığını anlamak için daha fazla göstergeye ihtiyaç var. Türkiye'de okullaşma oranları ilkokulda %99'a ulaşmış durumda, ancak ortaöğretimde bu oran %85 civarında. Yükseköğretimde ise son yıllarda büyük bir artış yaşandı; üniversite öğrenci sayısı 8 milyonu aştı. Ancak, eğitimin kalitesi ve mezunların istihdam edilebilirliği hala sorunlu.
Öğretmen başına düşen öğrenci sayısı, OECD ortalamasının üzerinde. Özellikle kırsal bölgelerde öğretmen eksikliği ciddi boyutlarda. Ayrıca, eğitim harcamalarının GSYİH'ya oranı son yıllarda azaldı. 2025 itibarıyla bu oran %4'ün altında. Bu da finansal kaynakların eğitime yeterince ayrılmadığını gösteriyor. PISA başarısı için sadece müfredat değil, aynı zamanda öğretmen niteliği, okul altyapısı ve sosyoekonomik destek de kritik.
Uluslararası Karşılaştırmalar ve Türkiye'nin Konumu
Türkiye, PISA 2025'te OECD ülkeleri arasında 37 ülke içinde 32. sırada yer aldı. Bu, bir önceki döneme göre üç basamaklık bir yükseliş. Ancak, hala Litvanya, Slovakya gibi ülkelerin gerisinde. Singapur, Çin (Beijing, Şanghay, Jiangsu, Zhejiang) ve Makao gibi Asya ülkeleri zirvede yer alıyor. Estonya ve Kanada gibi ülkeler ise Batı'daki en iyi performansı gösteriyor. Türkiye'nin hedefi, ilk 20'ye girmek; ancak bu hedefe ulaşmak için daha fazla zamana ve kapsamlı reformlara ihtiyaç var.
PISA sonuçları, eğitimdeki eşitsizlikleri de gözler önüne seriyor. Türkiye'de en iyi ve en kötü performans gösteren okullar arasındaki fark, OECD ortalamasının iki katı. Bu da eğitimde fırsat eşitliğinin sağlanamadığını gösteriyor. Özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerindeki okullar, batıdaki okullara göre çok daha düşük puanlar alıyor. Bu bölgesel uçurum, PISA başarısının ülke geneline yayılmadığını kanıtlıyor.
Sonuç olarak, PISA 2025'te Türkiye'nin puan artışı sevindirici bir gelişme olsa da, bunu "eğitimde devrim" olarak sunmak gerçekçi değil. Batı'daki düşüş, Türkiye'nin göreceli başarısını parlatıyor; ancak mutlak anlamda hala kat edilmesi gereken çok yol var. Eğitim, sadece sınav sonuçlarıyla ölçülemez; öğrencilerin eleştirel düşünme, problem çözme ve yaratıcılık becerilerini kazanması gerekir. Türkiye'nin PISA'daki yükselişi, eğitim sisteminin genel kalitesini artırmak için bir fırsat olarak görülmeli, siyasi bir malzeme olarak değil. Unutulmamalıdır ki, eğitimde gerçek başarı, her çocuğun potansiyelini gerçekleştirebildiği bir sistemle mümkündür.
