Yemen’deki İran destekli Husiler, Kızıldeniz’deki stratejik kıyıları ve adaları ele geçirerek Babülmendep Boğazı’nı kontrol altına aldı. ABD-İran Savaşı’nda kapanan Hürmüz Boğazı’na alternatif olarak kullanılan Babülmendep’in de kapanması hem petrol hem küresel ticaret için büyük kaos olacak.
Husilerin stratejik hamlesi
Husiler, son haftalarda Kızıldeniz’in doğu kıyısındaki stratejik adaları ve limanları ele geçirerek Babülmendep Boğazı’na tam kontrol sağladı. Böylece Yemen’in batısından geçen deniz ticaret yolu fiilen kapanmış oldu. Uzmanlar, bu hamlenin İran’ın bölgedeki nüfuzunu artırmaya yönelik olduğunu belirtiyor.
Petrol ve ticaret için kritik öneme sahip
Babülmendep Boğazı, Orta Doğu petrolünün Avrupa ve Asya’ya taşınmasında hayati bir geçiş noktası. Günlük yaklaşık 4 milyon varil petrol ve petrol ürünü bu boğazdan geçiyor. Ayrıca küresel ticaretin %10’u bu rotayı kullanıyor. Boğazın kapanması, Hürmüz’ün kapanmasıyla birlikte enerji piyasalarında arz şoku yaratacak.
Hürmüz alternatifi de tıkandı
ABD-İran geriliminde Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla birlikte enerji şirketleri rotalarını Babülmendep’e kaydırmıştı. Ancak şimdi bu alternatif de devre dışı kaldı. Suudi Arabistan ve BAE, petrol ihracatını Doğu Akdeniz’deki boru hatlarına yönlendirmeyi düşünüyor ancak bu hatların kapasitesi sınırlı.
Küresel ekonomik yansımalar
Petrol fiyatları, haberin ardından %8’in üzerinde arttı. Brent petrolü varil başına 95 doları aşarken, doğalgaz fiyatları da yükselişe geçti. Navlun ücretleri ise rotaların uzaması nedeniyle iki katına çıktı. Uzmanlar, tedarik zincirinde aksamaların gıda fiyatlarını da yukarı çekeceği uyarısında bulunuyor.
Uluslararası tepkiler
ABD, Husilerin bu hamlesini ‘kabul edilemez’ olarak nitelendirdi ve bölgeye ek askeri güç gönderme sinyali verdi. İngiltere ve Fransa, Kızıldeniz’de ortak devriye faaliyetlerini artıracağını duyurdu. İran ise Husilerin ‘meşru savunma’ hakkını kullandığını savundu.
Babülmendep’in tarihsel önemi
Babülmendep Boğazı, Kızıldeniz ile Aden Körfezi’ni birleştiren dar bir geçit. 19. yüzyıldan bu yana Süveyş Kanalı ile birlikte Avrupa-Asya ticaretinin can damarı. 1973 petrol krizinde de stratejik önemi nedeniyle gündeme gelmişti. Bugün ise Yemen iç savaşı ve vekalet savaşlarıyla yeniden dünya gündeminde.
Sonuç: Yeni bir enerji krizi mi?
Hürmüz ve Babülmendep’in art arda kapanması, 1973’ten bu yana en büyük petrol arz güvenliği krizini tetikleyebilir. Uluslararası Enerji Ajansı, acil durum stoklarının serbest bırakılabileceğini açıkladı. Ancak uzun süreli bir kapanma, küresel ekonomiyi resesyona sürükleyebilir. Diplomatik çözüm arayışları sürerken, dünya yeni bir enerji şokuyla karşı karşıya.
