İstanbul'da kiralık konut piyasasında ev sahipleri, kiracılardan altı aylık veya bir yıllık peşin kira talep ederek yeni bir kriz başlattı. Gayrimenkul hukuku uzmanları, bu uygulamanın sözleşmelere gizli bir madde olarak eklendiğini ve kiracıları uzun vadeli ödeme yükümlülüğüne soktuğunu belirtiyor. Uzmanlar, ilk yıl kirayı peşin ödeyenlerin sonraki yıllarda da aynı şekilde ödemek zorunda kalabileceğini, ancak bazı maddelerin imzalansa bile geçersiz sayıldığını vurguluyor.
Peşin kira dayatmasının boyutları
Son aylarda özellikle İstanbul'da ev sahipleri, kiracı adaylarından depozito ve kira bedelini peşin olarak talep ediyor. Emlakçılar ve gayrimenkul danışmanları, bu taleplerin özellikle merkezi semtlerde yaygınlaştığını ifade ediyor. Kiracılar, yüksek peşin ödeme yükü altında kalırken, ev sahipleri ise enflasyon karşısında kiraların eridiğini savunuyor. Hukukçular, peşin kira talebinin mevcut yasalara aykırı olmadığını ancak sözleşmelerdeki ifadelerin dikkatle incelenmesi gerektiğini söylüyor.
Uzmanlara göre, sözleşmeye “ilk yıl kirası peşin ödenir” ibaresi konulduğunda, bu madde sonraki yıllar için bağlayıcı olmuyor. Ancak “kiralar her yıl peşin ödenir” gibi genel ifadeler, kiracıyı her yıl peşin ödemeye zorunlu kılabiliyor. Kiracıların bu tür maddelere itiraz etme hakkı bulunsa da, mahkeme süreçlerinin uzun sürmesi ve kira piyasasındaki rekabet, kiracıları zor durumda bırakıyor.
Sözleşmelerdeki gizli tehlike
Hukukçular, ev sahiplerinin peşin kira talebini depozito ile birleştirerek kiracılardan toplu ödeme istediğine dikkat çekiyor. Örneğin, 10 bin TL kira ve 20 bin TL depozito talep eden bir ev sahibi, yıllık peşin ödeme ile birlikte 140 bin TL gibi bir rakamı kiracıdan istiyor. Bu tutar, özellikle genç çalışanlar ve öğrenciler için karşılanması güç bir yük oluşturuyor.
Tüketici dernekleri, peşin ödeme taleplerinin kiracıların bütçesini zorladığını ve bu durumun kira piyasasında adaletsizliğe yol açtığını belirtiyor. Bazı kiracılar, bu nedenle ev bulmakta zorlanırken, ev sahipleri ise taleplerinin karşılık bulduğu sürece uygulamaya devam edeceklerini ifade ediyor.
Gayrimenkul hukuku uzmanı avukatlar, kiracıların sözleşme imzalamadan önce bir hukuk danışmanına başvurmalarını öneriyor. Ayrıca, “kira bedeli her yıl peşin ödenir” gibi maddelerin, Türk Borçlar Kanunu'na aykırı olabileceği ve mahkeme tarafından iptal edilebileceği belirtiliyor. Yargıtay kararlarında, kiracının aleyhine olan ve onu aşırı derecede zorlayan hükümlerin geçersiz sayıldığına dair örnekler bulunuyor.
Konut piyasasındaki bu gelişmeler, kiralık konut arzının yetersiz olması ve talep yoğunluğu nedeniyle daha da karmaşık hale geliyor. Uzmanlar, hükümetin kira piyasasını düzenleyici adımlar atması gerektiğini, aksi halde kiracı-ev sahibi arasındaki gerilimin artacağını belirtiyor. Özellikle büyükşehirlerde yaşanan bu kriz, orta gelirli aileleri de etkiliyor ve barınma sorununu derinleştiriyor.
