Fener Rum Patrikhanesi, Ukrayna savaşı nedeniyle Moskova Patrikhanesi ile tarihi bir kopuş yaşarken, Heybeliada Ruhban Okulu ve ekümeniklik tartışmaları nedeniyle Ankara ile de yeni bir gerilim sürecine girdi. Patrik I. Bartholomeos'un Ukrayna Ortodoks Kilisesi'ne verdiği destek ve Rusya-Ukrayna savaşındaki tutumu, Moskova ile ilişkileri tamamen kopma noktasına getirdi. Öte yandan, Türkiye'nin Patrikhane'nin ekümeniklik iddialarına yönelik hassasiyeti ve Heybeliada Ruhban Okulu'nun akıbeti, iki kurum arasında yeni ihtilaflara yol açıyor.
Moskova ile kopuş: Ukrayna krizi
Patrik Bartholomeos, 2018 yılında Ukrayna Ortodoks Kilisesi'ne otosefal (bağımsız) statü vererek Moskova Patrikhanesi'nin Ukrayna üzerindeki dini nüfuzunu kırmıştı. Bu adım, Rus Ortodoks Kilisesi ile Fener arasında büyük bir krize neden oldu. Rusya-Ukrayna savaşının başlamasıyla birlikte Patrik Bartholomeos, Ukrayna'yı açıkça destekleyerek Moskova'yı kızdırdı. Moskova Patrikhanesi, Fener'in Ukrayna'daki kiliseye verdiği desteği 'kanonik olmayan' bir müdahale olarak nitelendiriyor ve Bartholomeos'u 'bölücülükle' suçluyor. Bu durum, Ortodoks dünyasında derin bir ayrışmaya yol açarken, Moskova ve Fener arasındaki ilişkiler neredeyse sıfır noktasına geldi.
Ankara ile ihtilaf: Ekümeniklik ve Ruhban Okulu
Türkiye, Fener Rum Patrikhanesi'nin ekümenik (evrensel) statü iddiasını tanımıyor ve Patrikhane'nin sadece Türkiye'deki Ortodoksların dini lideri olduğunu vurguluyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Patrik Bartholomeos'un zaman zaman ekümeniklik vurgusu yapmasına tepkili. Heybeliada Ruhban Okulu'nun 1971'den bu yana kapalı olması da bir diğer ihtilaf konusu. Patrikhane, okulun tekrar açılması için Ankara nezdinde girişimlerde bulunsa da şu ana kadar somut bir adım atılmadı. Türkiye, okulun açılması konusunda 'Ege Adaları'nın silahsızlandırılması' gibi başka konularla bağlantı kurarak süreci yavaşlatıyor. Bu durum, ABD ve Avrupa Birliği'nin de yakından takip ettiği bir mesele haline geldi.
ABD ve uluslararası boyut
Patrik Bartholomeos, ABD yönetimiyle güçlü bağlara sahip. Washington, Ukrayna krizinde Patrikhane'nin tutumunu desteklerken, Heybeliada Ruhban Okulu'nun açılması için Türkiye'ye baskı yapıyor. ABD Dışişleri Bakanlığı, konuyu düzenli olarak gündeme getiriyor. Bu durum, Ankara-Washington ilişkilerinde de hassas bir denge oluşturuyor. Patrikhane, uluslararası kamuoyunu yanına alarak hem Moskova'ya karşı duruyor hem de Ankara nezdinde elini güçlendirmeye çalışıyor.
Değerlendirme
Fener Rum Patrikhanesi, bir yandan Moskova ile tarihi bir kopuş yaşarken, diğer yandan Ankara ile ekümeniklik ve Ruhban Okulu ekseninde yeni gerilimler üretiyor. Patrik Bartholomeos, Ukrayna savaşındaki net tavrıyla Batı'nın desteğini alırken, Türkiye'nin iç siyasetinde ise giderek daha fazla eleştiri odağı haline geliyor. Bu çifte kriz, Patrikhane'nin uluslararası alandaki manevra alanını daraltırken, Ortodoks dünyasındaki bölünmeyi de derinleştiriyor. Özellikle Rusya'nın Ukrayna'da ilerlemesi halinde, Fener'in Moskova karşısındaki konumunun zayıflayabileceği belirtiliyor. Ankara ise, Patrikhane'yi bir dış politika aracı olarak kullanma eğiliminde; ancak Heybeliada konusunda somut bir adım atılmadığı sürece bu gerilimin devam etmesi bekleniyor.
