Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB), özelleştirme programına alınan otoyol ve köprülere ilişkin olarak kamuoyunda oluşan tartışmalara açıklık getirdi. İdare, söz konusu çalışmaların kamu varlıklarının satışını değil, "mülkiyetin devlette kalması kaydıyla işletme hakkının belirli bir süre için devredilmesi"ni esas alan bir modelin değerlendirilmesine yönelik olduğunu bildirdi. Açıklamada, önceliklerinin hizmet kalitesini yükseltmek olduğu vurgulandı.
İşletme hakkı devri modeli ne anlama geliyor?
ÖİB'den yapılan yazılı açıklamada, otoyol ve köprülerin özelleştirme kapsamına alınmasının, mülkiyetin satışı anlamına gelmediği belirtildi. İdare, "Kamu varlıklarının satışı söz konusu değildir. Burada esas olan, mülkiyetin devlette kalması kaydıyla işletme hakkının belirli bir süre için devredilmesidir" ifadelerini kullandı. Bu model, yap-işlet-devret (YİD) veya işletme hakkı devri (İHD) sözleşmeleriyle benzerlik taşıyor. Kamu kaynaklarının daha verimli kullanılması ve altyapı hizmetlerinin kalitesinin artırılması hedefleniyor.
Uzmanlar, işletme hakkı devrinin, mülkiyetin kamuda kalması koşuluyla, özel sektörün operasyonel verimliliğinden yararlanmayı amaçladığını belirtiyor. Bu yöntemle, bakım-onarım, genişletme ve teknoloji yatırımlarının özel sektör eliyle daha hızlı yapılabileceği, böylece sürücülere daha konforlu ve güvenli bir ulaşım imkânı sunulabileceği ifade ediliyor.
Hangi köprü ve otoyollar kapsamda?
Özelleştirme programına alınan otoyol ve köprüler arasında, İstanbul Boğazı'ndaki köprüler ile bazı devlet yolları ve otoyollar bulunuyor. Ancak ÖİB, henüz hangi varlıkların bu kapsamda değerlendirileceğine dair net bir liste açıklamadı. İdare, çalışmaların öncelikle fizibilite ve değerleme aşamasında olduğunu, nihai kararın ilgili mevzuat çerçevesinde alınacağını duyurdu.
Daha önceki yıllarda da benzer yöntemlerle bazı köprü ve otoyolların işletme hakkı devredilmişti. Örneğin, 2013 yılında İzmit Körfez Geçişi ve bağlantı yolları, 2017'de ise Osmangazi Köprüsü ve otoyolu YİD modeliyle ihale edilmişti. Bu projelerde mülkiyet kamuya ait kalırken, işletme hakkı belirli sürelerle özel şirketlere verilmişti. ÖİB'in son açıklaması, benzer bir modelin mevcut köprü ve otoyollar için de düşünüldüğünü gösteriyor.
Hizmet kalitesi ve kamu yararı vurgusu
Açıklamada, özelleştirme çalışmalarının temel amacının "hizmet kalitesini yükseltmek" olduğu belirtildi. İdare, bu kapsamda yol bakımı, trafik güvenliği, akıllı ulaşım sistemleri ve çevresel sürdürülebilirlik gibi alanlarda iyileştirmeler hedeflendiğini kaydetti. Kamu kaynaklarının alternatif yatırımlara yönlendirilmesi ve bütçe üzerindeki yükün azaltılması da amaçlar arasında.
ÖİB, sürecin şeffaf bir şekilde yürütüleceğini, ihale aşamalarının kamuoyuyla paylaşılacağını ve rekabetçi bir ortamın sağlanacağını ifade etti. Ayrıca, çalışan hakları ve mevcut sözleşmelerin korunacağı, hizmet kalitesinde düşüşe izin verilmeyeceği vurgulandı.
Muhalefet ve kamuoyu tepkileri
ÖİB'in açıklaması, muhalefet partileri ve bazı sivil toplum kuruluşları tarafından eleştiriyle karşılandı. Muhalefet, köprü ve otoyolların işletme hakkının devredilmesinin uzun vadede kamu zararına yol açabileceğini, ücretlerin artabileceğini ve hizmet kalitesinin düşebileceğini savunuyor. Öte yandan, hükümet yetkilileri, bu tür projelerin altyapı yatırımlarını hızlandırdığını ve ekonomik büyümeye katkı sağladığını belirtiyor.
Kamuoyunda ise konuya ilişkin farklı görüşler bulunuyor. Bazı vatandaşlar, özel sektör işletmeciliğinin daha iyi hizmet getirebileceğine inanırken, bazıları da stratejik varlıkların kontrolünün kamuda kalması gerektiğini düşünüyor. ÖİB, tüm paydaşların görüşlerini dikkate alacaklarını ve karar sürecinde kamu yararını gözeteceklerini açıkladı.
Ekonomik bağlam ve gelecek planları
Türkiye'de ulaştırma altyapısına yapılan yatırımlar, son yirmi yılda önemli ölçüde arttı. Havalimanları, limanlar, köprüler ve otoyollar gibi büyük projeler, çoğunlukla YİD modeliyle hayata geçirildi. Bu model, kamu bütçesinden kaynak aktarmadan altyapı yatırımlarının yapılmasına olanak tanıyor. Ancak, bazı projelerde garanti edilen yolcu veya araç geçiş sayıları nedeniyle kamu zararı tartışmaları da yaşandı.
ÖİB'in yeni çalışması, mevcut köprü ve otoyolların işletme hakkının devri yoluyla benzer bir kaynak yaratma potansiyeli taşıyor. Ekonomistler, bu tür işlemlerin kısa vadede bütçeye gelir sağlayabileceğini, ancak uzun vadeli etkilerin dikkatle analiz edilmesi gerektiğini belirtiyor. Şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerinin gözetilmesi halinde, modelin kamu yararına hizmet edebileceği ifade ediliyor.
Sonuç ve değerlendirme
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın açıklaması, köprü ve otoyolların satışı değil, işletme hakkının devri yoluyla hizmet kalitesinin artırılmasının hedeflendiğini ortaya koyuyor. Ancak, sürecin nasıl işleyeceği, hangi varlıkların kapsama alınacağı ve ekonomik etkilerinin ne olacağı henüz netlik kazanmadı. Kamuoyunun ve ilgili tarafların sürece katılımı, sağlıklı bir karar alınması için kritik önem taşıyor. Önümüzdeki dönemde İdare'nin yapacağı duyurular ve atacağı adımlar, Türkiye'nin ulaştırma politikalarının geleceğini şekillendirecek.
