Türkiye ile Özbekistan arasındaki sosyal güvenlik anlaşması, demirci ustası gibi meslek sahiplerinin haklarını koruyor. Özbekistan'da bir Türk firması tarafından çalıştırılmak üzere götürülen işçiler, Türk sosyal güvenlik sistemine prim ödeyerek emeklilik, sağlık ve iş kazası gibi haklardan yararlanabiliyor.
İkili Sosyal Güvenlik Anlaşması Kapsamı
Türkiye ile Özbekistan arasında 2012 yılında imzalanan Sosyal Güvenlik Anlaşması, iki ülke arasında işçi dolaşımını kolaylaştırmakta ve sosyal güvenlik haklarının korunmasını sağlamaktadır. Anlaşmaya göre, bir ülkede çalışan işçi, diğer ülkede geçici olarak çalışsa dahi kendi ülkesinin sosyal güvenlik mevzuatına tabi olmaya devam edebilir. Bu durum, Özbekistan'da Türk işveren yanında çalışan Türk vatandaşlarının, Türkiye'deki sigortalılık statülerini sürdürebilmelerine olanak tanır.
Geçici Görevlendirme ve Sigortalılık
Demirci ustasının Özbekistan'da çalışması, geçici görevlendirme olarak değerlendirilirse, Türk işveren tarafından Türkiye'deki Sosyal Güvenlik Kurumu'na (SGK) prim ödenmeye devam edilir. Bu sayede işçi, Türkiye'deki sağlık hizmetlerinden yararlanma, emeklilik prim gün sayısını artırma ve iş kazası durumunda Türk mevzuatına göre tazminat alma hakkına sahip olur. Ancak bu hakların kullanılabilmesi için işverenin, çalışanı Türkiye'de sigortalı olarak bildirmesi ve geçici görevlendirme belgesi (A1 belgesi) alması gerekir.
Hak Kaybını Önlemek İçin Yapılması Gerekenler
Mağduriyet yaşamamak için işçi, iş sözleşmesinde sosyal güvenlik haklarının açıkça belirtilmesini talep etmelidir. Sözleşmede, hangi ülkenin sosyal güvenlik sistemine tabi olunacağı, primlerin hangi kuruma yatırılacağı ve olası iş kazası veya hastalık durumunda izlenecek prosedür yer almalıdır. Ayrıca, SGK'dan alınacak hizmet dökümü ile prim gün sayısının düzenli olarak kontrol edilmesi de önemlidir.
Özbekistan'da Çalışma İzni ve Vize Durumu
Türk işçilerin Özbekistan'da yasal olarak çalışabilmesi için çalışma izni alması gerekmektedir. Türk işveren, bu izni Özbekistan Çalışma Bakanlığı'ndan temin etmelidir. İzin alınmadan çalışmak, hem işveren hem de işçi için cezai yaptırımlara yol açabilir. Ayrıca, Türkiye ile Özbekistan arasında vize uygulaması bulunmaktadır; işçi, çalışma vizesi ile ülkeye giriş yapmalıdır.
Bağımsız Değerlendirme
Özbekistan'da Türk işveren yanında çalışmak, doğru planlama ile sosyal güvenlik haklarının korunmasını mümkün kılar. Ancak işçilerin, sözleşme öncesinde SGK ve Çalışma Bakanlığı'ndan bilgi alması, haklarını yazılı olarak garanti altına alması büyük önem taşır. Türkiye-Özbekistan ikili anlaşması, bu tür durumlarda önemli bir güvence sağlamakla birlikte, işverenin yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumunda mağduriyetler yaşanabilir. Bu nedenle, işçilerin süreci dikkatle takip etmesi ve hukuki danışmanlık alması önerilir.
