Özbekistan, 1993 yılında başlattığı Latin alfabesine geçiş sürecinde 33 yıl sonra önemli bir eşiği daha geride bıraktı. Taşkent yönetimi, alfabeye 4 yeni harf ekleyerek Kiril kökenli mevcut sistemden tamamen çıkışı hızlandırmayı hedefliyor. Resmi kararın önümüzdeki haftalarda yürürlüğe girmesi bekleniyor.
Yeni Harfler ve Değişiklikler
Özbekistan Bilimler Akademisi ve Dil Komitesi tarafından hazırlanan raporda, alfabeye 'Oʻ', 'Gʻ', 'Sh', 'Ch' gibi harflerin ekleneceği belirtildi. Mevcut Latin alfabesi uygulamasında sesli harflerde belirsizlikler yaşandığı, Özbekçenin fonetik yapısına tam uyum sağlanamadığı için bu değişikliğin gerekli olduğu vurgulandı. Yeni düzenlemeyle, Kiril alfabesindeki 'Ў', 'Ғ', 'Ш', 'Ч' seslerinin Latin karşılıkları netleştirilmiş olacak.
Geçiş Süreci ve Eğitim
Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Latin alfabesine geçişin ülkenin modernleşme vizyonunun bir parçası olduğunu belirterek, eğitim kurumlarında yeni alfabenin 2025-2026 öğretim yılından itibaren kademeli olarak uygulanmaya başlanacağını açıklamıştı. Mevcut durumda ilkokul ve ortaokul düzeyinde ders kitaplarının yaklaşık yüzde 70'i Latin alfabesiyle basılırken, lise ve üniversitelerde bu oran yüzde 50'nin altında kalıyor. Yeni harflerin kabulüyle birlikte tüm eğitim materyallerinin güncellenmesi planlanıyor.
Tarihsel Arka Plan
Sovyetler Birliği döneminde 1940 yılından itibaren Kiril alfabesi kullanılmaya başlanan Özbekistan, bağımsızlığını kazandıktan sonra 1993'te Latin alfabesine geçiş kararı almıştı. Ancak bu süreç, ekonomik zorluklar, eğitim altyapısının yetersizliği ve halkın alışkanlıkları nedeniyle yavaş ilerlemişti. 2017'de Mirziyoyev'in göreve gelmesiyle geçiş hız kazansa da, Kiril alfabesi günlük hayatta ve resmi belgelerde hâlâ yaygın kullanılıyor.
Bağımsız Değerlendirme
Bu karar, Özbekistan'ın Latin alfabesine geçişte en somut adımlardan biri olarak değerlendiriliyor. Ancak altyapı eksiklikleri, kamuoyunun bir kısmının Kiril'e bağlılığı ve alfabe değişikliğinin maliyeti gibi zorluklar devam ediyor. Yine de Taşkent yönetiminin kararlılığı, Orta Asya'da bölgesel entegrasyon ve dijitalleşme hedefleriyle uyumlu görünüyor. Uzmanlar, bu adımın Özbekçenin küresel ölçekte daha erişilebilir olmasına katkı sağlayacağını belirtiyor.
