Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM), Kamu-Özel İş Birliği (KÖİ) modeliyle işletilen otoyol ve köprülerde geçiş ücretlerini 1 Temmuz 2025 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere yeniden belirledi. Yeni tarifeyle birlikte Osmangazi Köprüsü ve 1915 Çanakkale Köprüsü'nde otomobil geçiş ücreti 790 liradan 1.170 liraya yükseltildi. Artış oranı yüzde 48'i bulurken, diğer güzergâhlardaki zam oranları da benzer seviyelerde gerçekleşti.
Yeni geçiş ücretleri ve artış oranları
KGM'nin yayımladığı güncellenmiş tarife cetveline göre, Osmangazi Köprüsü'nden otomobil geçişi 1.170 TL, 1915 Çanakkale Köprüsü'nden otomobil geçişi ise yine 1.170 TL olarak uygulanacak. Yavuz Sultan Selim Köprüsü'nde otomobil geçiş ücreti 65 TL'den 96 TL'ye, Avrasya Tüneli'nde ise 80 TL'den 118 TL'ye yükseldi. İstanbul-İzmir Otoyolu'nun tamamı için otomobil ücreti 1.280 TL'den 1.894 TL'ye çıktı. Ankara-Pozantı Otoyolu'nda otomobil geçişi 190 TL'den 281 TL'ye, Ankara-Samsun Otoyolu'nda ise 350 TL'den 518 TL'ye yükseldi. Yeni tarifede en yüksek artış oranı yüzde 50 ile Kemerhisar-Pozantı Otoyolu'nda görüldü.
KÖİ modeli ve zam gerekçesi
Kamu-Özel İş Birliği çerçevesinde yapımı ve işletmesi özel şirketlere devredilen bu güzergâhlar, belirli sürelerle işletmeci firmalara tahsis edilmiş durumda. Sözleşmeler gereği geçiş ücretleri, yıllık enflasyon ve döviz kuru gibi ekonomik göstergeler dikkate alınarak belirli dönemlerde güncelleniyor. KGM yetkilileri, son zammın temmuz ayı enflasyon oranı ve döviz kurlarındaki değişim doğrultusunda yapıldığını, böylece işletmeci firmaların gelir dengesinin korunmaya çalışıldığını belirtti. Ancak bu açıklamalar, ulaşım maliyetlerinin sürekli arttığı bir dönemde sürücülerin tepkisine neden oldu. Sivil toplum örgütleri, KÖİ projelerindeki kamu yararının sorgulanması gerektiğini dile getiriyor.
Geçmiş yıllardaki zamlarla karşılaştırma
Son beş yılda köprü ve otoyol ücretlerinde ciddi artışlar yaşandı. 2021 yılında Osmangazi Köprüsü otomobil geçiş ücreti 195 TL iken, bugün 1.170 TL'ye ulaştı. Bu dönemdeki toplam artış yüzde 500'ü aştı. 1915 Çanakkale Köprüsü ise 2022 yılında hizmete girdiğinde geçiş ücreti 400 TL olarak belirlenmişti; üç yılda neredeyse üç katına çıktı. Ulaştırma harcamalarındaki bu yükseliş, enflasyon verilerine de doğrudan yansıyor. TÜİK'in ulaştırma kalemi endeksi, son bir yılda yüzde 70'in üzerinde artış gösterdi.
Sürücüler için alternatif güzergâhlar
Zamlı tarifeler nedeniyle sürücüler, özellikle Osmangazi Köprüsü ve İstanbul-İzmir Otoyolu gibi yüksek ücretli güzergâhlarda alternatif yolları değerlendirmeye başladı. Eskihisar-Topçular feribot hattı, köprülü geçişe göre daha ekonomik bir seçenek sunuyor. Örneğin, İstanbul'dan Bursa'ya gitmek isteyen bir otomobil sürücüsü, Osmangazi Köprüsü yerine feribot ve devamında ücretsiz devlet yolunu kullanarak yaklaşık 800 TL tasarruf edebiliyor. Benzer şekilde, 1915 Çanakkale Köprüsü yerine Lapseki-Gelibolu feribot hattı tercih edilebiliyor. Ancak bu alternatifler, özellikle yoğun dönemlerde ek zaman ve bekleme süresi anlamına geliyor.
Yetkililerden açıklama ve beklentiler
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı yetkilileri, otoyol ve köprü geçiş ücretlerindeki artışın, sözleşme hükümleri ve maliyet artışları nedeniyle kaçınılmaz olduğunu savunuyor. Bakanlık, KÖİ projelerinin kamuya ek yük getirmeden altyapı yatırımlarının tamamlanmasına olanak sağladığını vurguluyor. Öte yandan, tüketici dernekleri ve şoför esnafı, zamların ulaşım enflasyonunu körüklediğini ve dar gelirli vatandaşları olumsuz etkilediğini belirterek, ücretlerin enflasyon oranında sınırlandırılmasını talep ediyor. Gelecek dönemde, yeni KÖİ projeleri ve mevcut sözleşmelerin yeniden müzakere edilmesiyle ilgili tartışmaların sürmesi bekleniyor.
