Türkiye'de otomotiv pazarındaki satış düşüşüne rağmen Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) gelirlerindeki artış dikkat çekiyor. Gelir İdaresi Başkanlığı verilerine göre, yılın ilk beş ayında otomotiv sektöründen elde edilen ÖTV toplamı 282 milyar TL'yi geçerek rekor kırdı. Bu tutar, geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık %120 artışa işaret ediyor.
Satışlar düştü, vergi yükü arttı
Ocak-Mayıs döneminde toplam otomobil ve hafif ticari araç satışları, geçen yıla göre %15 azalarak 465 bin adede geriledi. Ancak araç başına ortalama ÖTV tutarı 606 bin TL seviyesine yükseldi. Bu durum, ÖTV matrah aralıklarının güncellenmemesi ve fiyat artışlarının daha yüksek vergi dilimlerine kaymasından kaynaklanıyor.
Lüks araçlarda vergi yükü zirvede
Özellikle %80'lik üst dilime giren araç sayısı arttı. 2024 başında 1 milyon 300 bin TL olan üst sınır, yıl sonu itibarıyla aynı kaldığı için fiyatı 2 milyon TL'yi aşan araçlarda ÖTV oranı %80 olarak uygulanıyor. Bu dilimdeki araç sayısı, toplam satışların %12'sini oluştururken, ÖTV gelirinin %40'ını tek başına karşılıyor.
Otomotiv Distribütörleri ve Mobilite Derneği (ODMD) verilerine göre, en çok satılan segment olan alt orta segment (C segmenti) araçlarda ÖTV oranı %45-50 arasında değişiyor. Bu segmentteki bir aracın vergi yükü, geçen yıla göre %30 artarak ortalama 350 bin TL oldu.
Vergi gelirlerinin ekonomiye etkisi
Toplanan 282 milyar TL ÖTV, bütçe gelirleri içinde önemli bir paya sahip. Hazine ve Maliye Bakanlığı verilerine göre, sadece otomotivden elde edilen ÖTV, toplam vergi gelirlerinin %8'ini oluşturuyor. Bu oranın yıl sonuna kadar %10'a yaklaşması bekleniyor.
Uzmanlar, satışlardaki düşüşün devam etmesi halinde bütçe hedeflerinde revizyon yapılabileceğini, ancak ÖTV artışının yeni araç fiyatlarına yansıdığı için ikinci el piyasasında da hareketlilik olduğunu belirtiyor.
Öte yandan, elektrikli araçlarda ÖTV indirimi uygulaması (motor gücüne göre %10-25) sektördeki dönüşümü hızlandırırken, bu araçların toplam satış içindeki payı %8'e yükseldi. Ancak elektrikli araç satışlarındaki artış, toplam ÖTV gelirindeki büyümeyi dengeleyemedi.
Değerlendirme
Otomotiv sektörü, yüksek vergi yükü ve daralan talep arasında sıkışmış durumda. ÖTV gelirlerindeki bu artış, bir yandan bütçeye katkı sağlarken, diğer yandan vatandaşın yeni araç sahibi olma imkanını zorlaştırıyor. Enflasyonist ortamda vergi dilimlerinin sabit kalması, otomatik olarak daha yüksek vergi yükü anlamına geliyor. Bu noktada, ÖTV matrahlarının belirli aralıklarla güncellenmesi sektör temsilcileri tarafından sıkça dile getiriliyor.
