Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) sonrası her yıl sınava geç kalan adayların yaşadığı dramla gündeme gelen '15 dakika kuralı' tartışmaları yeniden alevlendi. Kamu Denetçiliği Kurumu'nun (KDK) geçmiş yıllarda bu kuralda esneklik sağlanması yönündeki tavsiyesine rağmen Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) kapıları kapattı. ÖSYM, kuralın neden esnetilemeyeceğini 6 maddelik bir güvenlik ve adalet gerekçesiyle kamuoyuna duyurdu.
Güvenlik ve adalet vurgusu
ÖSYM'den yapılan yazılı açıklamada, '15 dakika kuralı'nın sınav güvenliği ve adil rekabetin sağlanması açısından kritik olduğu belirtildi. Kurum, bu kuralın istisnasız uygulanmasının altı temel gerekçeye dayandığını ifade etti. İlk olarak, sınav başladıktan sonra geç gelen adayların diğer adayların konsantrasyonunu bozma riski taşıdığı kaydedildi. Ayrıca, sınav evrakının dağıtımının tamamlanmış olması ve geç gelen adayın ek süre almasının eşitsizlik yaratacağı vurgulandı.
İkinci gerekçede, sınav salonlarında kurulan kamera sistemleri ve güvenlik önlemlerinin ancak sınav başlangıcıyla birlikte tam anlamıyla devreye girdiği ifade edildi. Geç gelen adayların bu sistemleri atlatma potansiyeli nedeniyle kuralın esnetilmesinin güvenlik zafiyetine yol açabileceği uyarısı yapıldı.
Altı maddeyle savunma
ÖSYM, ikinci maddede sınav süresinin tüm adaylar için eşit olması gerektiğine dikkat çekti. Sınav başladıktan sonra salona alınan adayın, diğer adaylardan daha kısa sürede sınavı tamamlamak zorunda kalacağı, bu durumun hem aday için dezavantaj oluşturduğu hem de sınavın standartlaştırma ilkesine aykırı olduğu belirtildi. Üçüncü maddede ise sınav güvenliği açısından kitapçık ve cevap kağıdı gibi materyallerin dağıtımı tamamlandıktan sonra salona girişin, bu materyallerin önceden görülme riskini artırdığı ifade edildi.
Dördüncü maddede, geç kalan adayların sınav öncesinde herhangi bir bilgi sızıntısına maruz kalma ihtimaline karşı bu kuralın bir önlem olduğu vurgulandı. Beşinci maddede, sınav başladıktan sonra yapılacak girişlerin diğer adayların dikkatini dağıtarak sınav huzurunu bozacağı kaydedildi. Altıncı ve son maddede ise bu kuralın dünya genelindeki birçok merkezi sınavda uygulandığı ve uluslararası standartlarla uyumlu olduğu ifade edildi.
KDK tavsiyesi ve kamuoyu tepkisi
Kamu Denetçiliği Kurumu, geçmiş yıllarda ÖSYM'ye yaptığı tavsiyede '15 dakika kuralı'nda esneklik yapılmasını önermişti. Ancak ÖSYM, bu tavsiyeyi dikkate almadığı gibi, yeni açıklamasıyla kuralın arkasında durdu. Özellikle sosyal medyada sınava geç kalan adayların yaşadığı mağduriyet anları sıkça paylaşılırken, kamuoyunda kuralın insani boyutu tartışılıyor. Eğitim uzmanları, sınav güvenliğinin önemine dikkat çekmekle birlikte, geç kalma nedenlerinin (trafik, sağlık sorunları gibi) değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.
ÖSYM'nin bu kararlı tutumu, sınav güvenliğini her şeyin üzerinde tuttuğu şeklinde yorumlanıyor. Ancak eleştirmenler, teknolojik imkanların (örneğin, geç gelen adaylar için ayrı bir salon tahsisi) kullanılarak mağduriyetlerin giderilebileceğini öne sürüyor. Konuyla ilgili olarak Tüketici Hakları Derneği gibi sivil toplum kuruluşları da adayların haklarını korumak için harekete geçmiş durumda.
ÖSYM'nin açıklamasının ardından tartışmaların devam etmesi beklenirken, kurumun bu konuda herhangi bir değişikliğe gitmeyeceği sinyali verdiği görülüyor. Sınav güvenliği ve adalet ilkelerinin korunması ile aday mağduriyetlerinin önlenmesi arasındaki hassas dengede, ÖSYM'nin tercihi net: kural koyucu bir kurum olarak mevzuata sadık kalmak.
