Osmaniye'de coğrafi işaret tescilli yer fıstığında hasat sezonu açıldı. Bu yıl rekoltenin yüksek olması beklenirken, tarla fiyatları geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 50 düştü. Üreticiler, artan girdi maliyetleri ve düşen fiyatlar karşısında zor günler geçirdiklerini belirtiyor. Osmaniye Ziraat Odası yetkilileri, fiyat düşüşünün temel nedenini arz fazlası ve stokçuluk olarak açıklıyor.
Hasat Sezonu Açıldı, Rekolte Yüksek
Osmaniye'de yer fıstığı hasadı, Ağustos ayının son haftasında başladı ve Eylül boyunca devam edecek. Coğrafi işaret tescilli ürün, bölgenin en önemli tarımsal gelir kaynaklarından biri. Bu yıl hava koşullarının uygun gitmesiyle rekoltenin geçen yıla göre yüzde 20 arttığı tahmin ediliyor. Osmaniye Tarım ve Orman İl Müdürlüğü verilerine göre, 2023 yılında yaklaşık 80 bin dekar alanda ekilen yer fıstığından 20 bin ton ürün elde edilmişti. Bu yıl ise 24 bin ton civarında ürün bekleniyor.
Hasat edilen fıstıklar, genellikle çerezlik ve yağlık olarak ikiye ayrılıyor. Çerezlik fıstığın kilosu geçen yıl 60-70 TL aralığında alıcı bulurken, bu yıl aynı kalite ürün 30-35 TL'ye kadar geriledi. Yağlık fıstıkta ise fiyat 25 TL'ye kadar düştü. Üreticiler, bu fiyatların maliyetlerini karşılamadığını söylüyor.
Fiyat Düşüşünün Nedenleri
Yer fıstığı fiyatlarındaki sert düşüşün birkaç nedeni var. Öncelikle, bu yıl rekoltenin yüksek olması arz tarafında baskı oluşturuyor. Ayrıca, geçtiğimiz sezon yüksek fiyatlar nedeniyle üreticilerin ekim alanlarını artırması, arzı daha da yükseltti. Diğer yandan, ithal yer fıstığı ve türev ürünlerin piyasaya girmesi, iç piyasada rekabeti artırdı. Özellikle Suriye ve İran'dan gelen daha ucuz ürünler, yerli üreticinin elini zayıflatıyor.
Bir diğer faktör de alıcıların stok yapmaya yanaşmaması. Geçen yıl yüksek fiyattan alım yapan tüccarlar, bu yıl fiyatların daha da düşeceği beklentisiyle beklemeye geçmiş durumda. Bu da talebi düşürüyor. Osmaniye Ziraat Odası Başkanı, "Çiftçimiz geçen yıl para kazandı, herkes fıstık ekti. Şimdi arz fazlası var, fiyatlar dibi gördü. Maliyetler ise katlandı. Gübre, mazot, işçilik hepsi arttı. Çiftçi bu fiyatlarla zarar ediyor" dedi.
Üreticinin Maliyetleri ve Beklentileri
Yer fıstığı üretiminde en büyük maliyet kalemlerini gübre, mazot, tohum ve işçilik oluşturuyor. Bir dekarlık alanda ortalama maliyet 3.000-3.500 TL'yi buluyor. Dekardan alınan verim ise ortalama 250-300 kg. Bu durumda üreticinin kâr edebilmesi için fıstık fiyatının en az 40 TL olması gerekiyor. Şu anki fiyatların ise 30 TL seviyesinde olduğu belirtiliyor. Bu da dekarda yaklaşık 500-750 TL zarar anlamına geliyor.
Üreticiler, devletin destekleme alımı yapmasını veya ithalata sınırlama getirilmesini talep ediyor. Ayrıca, kooperatifleşmenin güçlendirilmesi ve ürünün işlenerek katma değerli hale getirilmesi gerektiği vurgulanıyor. Osmaniye'de yer fıstığı işleme tesislerinin sayısı sınırlı. Bu nedenle ürünün büyük kısmı ham olarak satılıyor. Oysa fıstık ezmesi, fıstık yağı gibi ürünlerle ihracat potansiyeli yüksek.
Piyasa ve Gelecek Öngörüleri
Uzmanlar, yer fıstığı fiyatlarının önümüzdeki aylarda nasıl seyredeceğini tartışıyor. Hasat sezonunun sonuna doğru arzın azalmasıyla fiyatlarda kısmi bir toparlanma olabileceği belirtiliyor. Ancak stokların erimesi zaman alacak gibi görünüyor. Ayrıca, küresel piyasalarda da yer fıstığı fiyatları düşük seyrediyor. Bu da ihracatı zorlaştırıyor.
Öte yandan, yer fıstığı sadece çerez olarak değil, yağ sanayinde de kullanılıyor. Yağlık fıstık talebi, ayçiçek yağı fiyatlarına bağlı olarak değişebiliyor. Bu yıl ayçiçek rekoltesinin de yüksek olması, yağlık fıstığa olan talebi azalttı. Bu da fiyatları aşağı çeken bir diğer etken.
Çiftçiye Tavsiyeler
Tarım ekonomistleri, üreticilere önümüzdeki sezon için ekim planlamasını iyi yapmalarını öneriyor. Arz fazlası oluşmaması için alternatif ürünlere yönelmek veya sözleşmeli üretim modeline geçmek faydalı olabilir. Ayrıca, ürün kalitesini artırarak ihracat pazarlarına yönelmek uzun vadeli bir çözüm olarak görülüyor. Devletin de tarımsal destekleri artırması ve ithalatı denetlemesi gerekiyor.
Sonuç olarak, Osmaniye'de yer fıstığı hasadı başladı ancak fiyatlar üreticinin yüzünü güldürmüyor. Rekolte yüksek olsa da maliyetler ve piyasa koşulları çiftçiyi zorluyor. Önümüzdeki günlerde fiyatların seyri, hem üretici hem de tüketici açısından yakından takip edilecek.
