Yaz ayları artık yalnızca deniz, kum ve güneşle anılmıyor. Artan sıcaklıklarla birlikte orman yangını riski de her geçen gün yükseliyor. Orman Genel Müdürlüğü'nün (OGM) son verilerine göre, 2023 yılında Türkiye genelinde 3 bin 224 orman yangını meydana geldi ve bu yangınlarda toplam 81 bin 473 hektar alan kül oldu. Bu alanın büyüklüğü, yaklaşık 114 bin futbol sahasına denk geliyor. Yangınların yüzde 90'ının insan kaynaklı olduğu belirtilirken, uzmanlar iklim değişikliğinin etkisiyle kıvılcımların artık çok daha hızlı bir şekilde büyük yangınlara dönüştüğüne dikkat çekiyor.
İnsan kaynaklı yangınlar önlenebilir mi?
Orman yangınlarının büyük çoğunluğu insan faaliyetleri sonucu çıkıyor. Anız yakma, piknik ateşi, sigara izmariti, elektrik tellerinden sıçrayan kıvılcımlar ve kasıtlı yangınlar en önemli nedenler arasında. OGM yetkilileri, yangınların yüzde 90'ının insan kaynaklı olduğunu doğrularken, geri kalan yüzde 10'luk kısmın ise yıldırım düşmesi gibi doğal faktörlerden kaynaklandığını ifade ediyor. Uzmanlar, özellikle yaz aylarında ormanlık alanlarda alınacak basit önlemlerle yangınların büyük ölçüde önlenebileceğini vurguluyor.
İklim değişikliği yangınları nasıl etkiliyor?
Son yıllarda artan sıcaklık ve kuraklık, orman yangınlarının şiddetini ve yayılma hızını artırıyor. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Orman Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Doğanay Tolunay, 'Küresel ısınmayla birlikte ormanlar daha kuru hale geliyor. Kuru bitki örtüsü, en ufak bir kıvılcımda alev alıyor ve yangın çok hızlı büyüyor. Eskiden bir kıvılcımın yangına dönüşmesi saatler alırken, şimdi dakikalar içinde büyük bir felakete yol açabiliyor' diyor. Tolunay, 2021 yılında yaşanan ve 12 kişinin hayatını kaybettiği büyük yangınları hatırlatarak, 'Benzer felaketlerle karşılaşmamak için yangın önleme ve müdahale stratejilerimizi güncellemeliyiz' uyarısında bulunuyor.
Yangınlarla mücadelede yeni yöntemler
Orman Genel Müdürlüğü, yangınlarla mücadelede insansız hava araçları (İHA) ve termal kameralar gibi teknolojik imkanları kullanıyor. Ayrıca, erken uyarı sistemleri ve yangın gözetleme kuleleriyle anlık izleme yapılıyor. OGM yetkilileri, 2023 yılında havadan müdahale için 20 uçak ve 60 helikopterin kullanıldığını, karadan ise binlerce arazöz ve iş makinesinin görev yaptığını belirtiyor. Ancak yine de yeterli olmadığı, özellikle çok sayıda yangının aynı anda çıktığı durumlarda müdahalede güçlük yaşandığı ifade ediliyor.
Uzmanlar, yangınlarla mücadelede en önemli adımın önleme olduğunu vurguluyor. Orman köylülerinin bilinçlendirilmesi, anız yakmanın önlenmesi ve ormanlık alanlarda denetimlerin artırılması gerekiyor. Ayrıca, iklim değişikliğine uyum sağlamak ve yangına dayanıklı ormanlar oluşturmak için ağaçlandırma çalışmalarının yangın güvenliği gözetilerek yapılması öneriliyor.
Orman yangınları ekonomiyi de vuruyor
Orman yangınlarının sadece ekolojik değil, ekonomik etkileri de büyük. Yanan orman alanlarının yeniden ağaçlandırılması milyonlarca liraya mal olurken, yangınlar aynı zamanda turizm ve tarımı da olumsuz etkiliyor. 2023 yılında yangınlardan etkilenen bölgelerde tarımsal üretimde düşüş yaşandığı, turistik tesislerin rezervasyon iptalleriyle karşılaştığı bildiriliyor.
Orman yangınları, her yıl yaz aylarının kabusu olmaya devam ediyor. Uzmanlar, bireysel ve toplumsal sorumlulukların yerine getirilmesi halinde yangınların önemli ölçüde azaltılabileceğini düşünüyor. Ancak iklim değişikliğinin etkileri arttıkça, yangınlarla mücadelenin de daha zorlu hale geleceği öngörülüyor.
