Teknoloji şirketleri, hayatını kaybeden kişilerin sosyal medya paylaşımları, e-postaları, ses kayıtları ve fotoğrafları üzerinden yapay zeka destekli dijital kopyalar oluşturuyor. Yas süreciyle teknolojiyi birleştiren bu uygulamalar, geride kalanların kaybettikleri yakınlarıyla dijital ortamda etkileşime geçmesine olanak tanıyor. ABD merkezli bir girişim olan HereAfter AI, kullanıcıların sevdiklerinin anılarını ve kişilik özelliklerini yapay zeka modeline aktararak ölümden sonra bile onlarla sohbet edebilmesini sağlıyor. Şirketin CEO'su James Smith, “Amacımız insanların yas sürecinde sevdikleriyle bağ kurmasına yardımcı olmak” dedi.
Nasıl Çalışıyor?
Dijital kopya oluşturma süreci, kişinin yaşarken paylaştığı tüm dijital ayak izlerinin toplanmasıyla başlıyor. Ses kayıtları, videolar, sosyal medya gönderileri, e-postalar ve hatta günlük yazıları yapay zeka algoritmaları tarafından analiz ediliyor. Doğal dil işleme ve derin öğrenme modelleri, kişinin konuşma tarzını, kelime seçimlerini ve duygusal tepkilerini öğreniyor. Ardından, bu verilerle eğitilen bir sohbet robotu, kişi hayatta değilken bile sorulara yanıt verebiliyor. HereAfter AI'nın rakibi StoryFile ise hologram teknolojisiyle fiziksel bir varlık hissi yaratıyor. Şirket, kullanıcıların ölen yakınlarıyla sanal bir odada buluşmasını sağlayan interaktif bir sistem geliştirdi.
Etik Tartışmalar ve Mahremiyet Endişeleri
Bu teknoloji, beraberinde ciddi etik sorunları getiriyor. Uzmanlar, dijital kopyaların yas sürecini uzatabileceğini ve sağlıklı bir kabul sürecini engelleyebileceğini belirtiyor. Ayrıca, kişisel verilerin ölümden sonra nasıl kullanılacağı ve kimlerin erişebileceği konusunda yasal boşluklar bulunuyor. Harvard Üniversitesi'nden etik profesörü Dr. Emily Torres, “Ölen bir kişinin onayı olmadan dijital bir kopyasını oluşturmak, veri sahipliği ve mahremiyet ihlali sorunlarını gündeme getiriyor” dedi. Öte yandan, şirketler kullanıcıların açık rızasını aldıklarını ve verilerin şifrelendiğini savunuyor.
Pazar ve Gelecek
Ölüm teknolojileri pazarı (deathtech) hızla büyüyor. Crunchbase verilerine göre, 2023 yılında bu alandaki girişimlere 50 milyon dolar yatırım yapıldı. HereAfter AI tohum yatırım turunda 10 milyon dolar toplarken, StoryFile 15 milyon dolar fon aldı. Türkiye'de de benzer projeler geliştiriliyor. İstanbul merkezli DeepMemory, yerel kültüre uygun dijital anıtlar oluşturmayı hedefliyor. Şirketin kurucusu Ayşe Yılmaz, “Türkiye'de aile bağları çok güçlü, bu teknolojiye büyük ilgi var” diyor. Ancak, hizmetin fiyatı 1.000 ila 5.000 dolar arasında değişiyor ve henüz yaygınlaşmadı.
BAĞIMSIZ DEĞERLENDİRME
Ölen sevdiklerimizle dijital ortamda bağ kurma fikri, teknolojinin sınırlarını zorlarken insan doğasına dair temel soruları da beraberinde getiriyor. Ölümle yüzleşme biçimimizi değiştiren bu uygulamalar, yasın evrenselliğine rağmen kültürel farklılıklar gösterebilir. Kimi toplumlar için teselli kaynağı olan bu teknoloji, kimileri için doğal olanı manipüle etmek anlamına gelebilir. Dijital çağda kayıp ve hatırlama kavramlarını yeniden tanımlarken, etik çerçeveler ve yasal düzenlemelerin gecikmeden oluşturulması hayati önem taşıyor.
