Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral'ın, Özgür Özel liderliğinde kurulan YENİ Parti'nin isim ve logosunu alıntılayarak bir alkol markasına benzerliğini dile getirdiği sosyal medya paylaşımı, Tarım ve Orman Bakanlığı'nın alkollü içki reklamı yasağını ihlal ettiği gerekçesiyle kestiği cezaları yeniden gündeme taşıdı. Bakanlık, son bir yılda bu kapsamda yurttaşlara 3 milyon lirayı bulan para cezaları uygularken, Saral'ın paylaşımının da benzer bir yaptırıma tabi olup olmayacağı merak konusu oldu.
Alkollü içki reklamı yasağı nasıl işliyor?
Türkiye'de 4250 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde alkollü içkilerin her türlü reklamı, tanıtımı ve teşviki yasaktır. Tarım ve Orman Bakanlığı, bu yasağı ihlal eden gerçek ve tüzel kişilere idari para cezası uygulama yetkisine sahiptir. 2024 yılı itibarıyla ceza miktarları, ihlalin niteliğine göre 50 bin liradan başlayıp 3 milyon liraya kadar çıkabilmektedir. Bakanlık, özellikle sosyal medya üzerinden yapılan reklam ve tanıtımları denetlemek için özel ekipler kurmuş durumda. Bu ekipler, alkol markalarının logolarını, ambalaj görsellerini veya ürün isimlerini paylaşan hesapları tespit ederek cezai işlem başlatıyor.
Oktay Saral'ın paylaşımı cezayı hak ediyor mu?
Oktay Saral, kişisel sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, Özgür Özel'in yeni partisinin logosunun popüler bir alkollü içki markasının logosuna benzediğini ima etmişti. Paylaşımda, parti logosu ile alkol markasının logosu yan yana gösterilmişti. Hukukçulara göre, bu paylaşım doğrudan bir alkol reklamı amacı taşımasa da, markanın logosunu kullanarak dolaylı bir tanıtım yaptığı gerekçesiyle yasak kapsamında değerlendirilebilir. Ancak ceza kesilmesi için Bakanlığın resen harekete geçmesi veya bir ihbar alması gerekiyor. Şu ana kadar Bakanlıktan konuyla ilgili herhangi bir açıklama gelmedi.
Geçmişte benzer durumlar yaşandı mı?
Benzer bir tartışma, geçtiğimiz yıllarda bir siyasi parti genel başkanının sosyal medya hesabından alkol markası logosu paylaşmasıyla gündeme gelmiş, ancak Bakanlık herhangi bir cezai işlem uygulamamıştı. O dönemde konuşan hukukçular, kamuoyu oluşturma amacı taşıyan paylaşımların reklam yasağı kapsamında değerlendirilmesinin güç olduğunu belirtmişti. Bu kez de benzer bir yorum yapılıyor: Saral'ın paylaşımı her ne kadar bir alkol markasına atıf içerse de, siyasi bir eleştiri niteliği taşıdığı gerekçesiyle yasak kapsamına girmeyebilir.
Tarım ve Orman Bakanlığı yetkilileri ise konuyla ilgili henüz resmi bir açıklama yapmış değil. Yetkililerin, paylaşımı incelemeye aldıkları ve hukuki bir değerlendirme yaptıkları belirtiliyor. Son kararın, paylaşımın reklam sayılıp sayılmayacağına bağlı olarak verileceği tahmin ediliyor.
Bağımsız bir değerlendirme yapmak gerekirse, bu olay alkollü içki reklamı yasaklarının uygulanmasında siyasi figürlere ayrıcalık tanınıp tanınmadığı sorusunu da beraberinde getiriyor. Kamuoyunun gözü önünde yaşanan bu gelişme, yasaların eşit uygulanıp uygulanmadığının test edilmesi açısından önem taşıyor. Bakanlığın alacağı karar, sadece Oktay Saral'ı değil, bundan sonra benzer paylaşımlar yapacak herkesi bağlayacak bir emsal niteliği taşıyacak.
