Ankara’da ODTÜ arazilerinden geçmesi planlanan Bilkent-İncek Çevre Yolu Bağlantısı Projesi, TMMOB Şehir Plancıları Odası Ankara Şubesi, ODTÜ Mezunları Derneği ve ODTÜ öğrencilerinin ortak açıklamasıyla yeniden gündeme geldi. Yapılan yazılı açıklamada, projenin Melih Gökçek’in Ankara Büyükşehir Belediye (ABB) başkanlığı döneminde başlatıldığı, Mansur Yavaş döneminde de aynı anlayışla sürdürüldüğü belirtilerek, bunun “rant yolu” olduğu vurgulandı. Projenin, kent hafızası, ekolojik denge ve üniversite yerleşkesi üzerindeki olumsuz etkilerine dikkat çekildi.
Projenin Geçmişi ve Bugünü
Bilkent-İncek Çevre Yolu Bağlantısı, Ankara’nın güneyindeki yoğun konut ve ticari alanlara ulaşımı kolaylaştırmak amacıyla planlanmış bir kara yolu projesi olarak biliniyor. Ancak projenin güzergâhı, ODTÜ’nün doğal ve arkeolojik değer taşıyan arazilerinin yanı sıra tarım alanlarını da içeriyor. TMMOB Şehir Plancıları Odası Ankara Şubesi tarafından yapılan açıklamada, bu yolun “kamu yararı” gözetilmeksizin, belirli bölgelerdeki arazi değerlerini artırmaya yönelik bir “rant projesi” olduğu savunuldu. Açıklamada, “Gökçek döneminde kentin kuzeyine yapılan baskı ile başlayan bu süreç, ne yazık ki Yavaş döneminde de aynı planlama anlayışının devam ettiğini gösteriyor” denildi.
ODTÜ Mezunları Derneği ve öğrenci toplulukları da sürece dahil olarak, üniversitenin kampüsünün korunması gerektiğini, bu tür projelerin üniversitenin bilimsel ve ekolojik kimliğine zarar vereceğini dile getirdi. Özellikle ODTÜ’nün ana kampüsünün güneyinde kalan bölümlerdeki ağaçlandırma sahaları ve endemik bitki türleri, projenin gerçekleşmesi hâlinde yok olma riskiyle karşı karşıya.
ODTÜ Arazisi ve Ekolojik Riskler
ODTÜ’nün Ankara’nın merkezine yakın konumu, onu şehir içinde eşsiz bir yeşil alan hâline getiriyor. Kampüs, birçok kuş türüne ev sahipliği yapmanın yanı sıra, kent sakinleri için de önemli bir rekreasyon alanı. Proje kapsamında yapılacak yol, bu doğal yaşamı parçalayacak ve bölgenin iklim düzenine olumsuz etki edebilecek. Şehir plancıları, alternatif güzergâhların mevcut olduğunu, ancak alternatiflerin daha uzun ve maliyetli görüldüğü için tercih edilmediğini öne sürüyor. ODTÜ’lü akademisyenler ise teknik raporlarla, projenin bölgedeki su havzalarını etkileyebileceğini, erozyon riskini artırabileceğini ve hava kirliliğini yoğunlaştırabileceğini kaydediyor.
Sivil Toplumun ve Öğrencilerin Tepkisi
ODTÜ öğrencileri, sosyal medya üzerinden geniş bir dayanışma ağı kurarak eylem planlarını duyurdu. Üniversitede çeşitli dönemlerde yaşanan benzer projelere karşı gösterilen direnişin, bu kez de süreceği ifade ediliyor. Öğrenciler, “Kampüs bizimdir, satılık değildir” sloganıyla bir araya gelirken, TMMOB Şehir Plancıları Odası da hukuki süreçte yer alacaklarını belirtti. Mezunlar derneği ise ODTÜ Meclisi’nin konuyu takip ettiğini ve gerektiğinde yürütmeyi durdurma davası açılacağını duyurdu.
Bilkent-İncek Çevre Yolu Bağlantısı Projesi’nin startı, 2014 yılında dönemin ABB Başkanı Melih Gökçek tarafından verilmişti. O dönem yapılan imar planı değişiklikleriyle projenin önü açılmış, ancak çeşitli itirazlar sonucu yargı süreci başlamıştı. 2019’da Mansur Yavaş’ın ABB başkanı olmasıyla projenin akıbeti merak konusu oldu. Yavaş yönetimi ilk etapta süreci durdurmuş gibi görünse de, özellikle 2023 yılından itibaren projeye yeniden hız verildiği iddia ediliyor. CHP’li Yavaş’ın bu projeye sahip çıkması, kendi seçmen tabanında da rahatsızlık yaratmış durumda. Ankara’nın bazı ilçelerinde yaşayan vatandaşlar, yolun şehir trafiğini rahatlatmasından yana olsa da, ODTÜ’nün korunması gerektiğini düşünenlerin sayısı az değil.
Yerel Yönetim ve Planlama Anlayışı
Konu, yalnızca bir çevre veya ulaşım sorunu olmaktan öte, yerel yönetimlerin planlama anlayışını sorgulatıyor. Şehir Plancıları Odası, açıklamasında “kamu yararı” ilkesinin hiçe sayıldığını savunarak, planlama kararlarının toplumsal katılımla alınması gerektiğini vurguladı. Oda, projenin çevresel etki değerlendirmesi (ÇED) raporunun dahi bulunmadığını, bu durumun yasalara aykırı olduğunu belirtiyor. Ayrıca, ODTÜ arazisinin hazine arazisi olduğu ve kamuya ait olduğu için, bu tür bir projenin ancak üniversite yönetimi ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın onayıyla ilerleyebileceğine dikkat çekiyorlar. ODTÜ Rektörlüğü ise henüz net bir açıklama yapmadı.
Ankara’nın 2038 yılına kadar olan nazım imar planında bu güzergâhın “kentsel gelişme koridoru” olarak işaretlendiği bilinciyle, yetkililerin bu planı revize etmesi bekleniyor. Ancak uzmanlar, bu tür plan kararlarının genellikle siyasi irade ile şekillendiğini ve üniversite gibi sivil unsurların görüşünün dikkate alınmadığını ifade ediyor.
Sürece Dair Bağımsız Değerlendirme
ODTÜ’de yaşanan bu gelişmeler, Türkiye’de kent ve çevre politikalarının uzun süredir gündeminde olan bir çelişkiyi yeniden gün yüzüne çıkarıyor: Kentsel dönüşüm ve ulaşım yatırımları mı öncelikli, yoksa yeşil alanların ve eğitim kurumlarının dokunulmazlığı mı? Her iki kesimin de haklı argümanları bulunmakla birlikte, sürecin şeffaf bir şekilde işletilmesi ve bilimsel verilerle karar verilmesi elzem. Ankara gibi hava kirliliği sorunu yaşayan bir kentte, mevcut trafik sorununu çözmek için yeni yollar yapmak yerine, toplu taşıma altyapısını güçlendirmek daha sürdürülebilir bir çözüm olabilir. ODTÜ’nün, kuruluşundan bu yana ülkenin bilim ve teknoloji üssü olduğu düşünüldüğünde, kampüsünün korunması yalnızca üniversitenin değil, gelecek nesillerin de ortak çıkarıdır. Bu noktada karar alıcıların, toplumun geniş kesimlerinde karşılık bulan bu hassasiyeti göz ardı etmemesi büyük önem taşıyor.
