Türkiye'nin enerji bağımsızlığı hedefi doğrultusunda planlanan yeni nükleer santral yatırımları için hükümetin hazırladığı teşvik paketi, bütçe büyüklüğüyle dikkat çekiyor. Akkuyu Nükleer Güç Santrali ölçeğinde 25 milyar dolarlık yatırım üzerinden yapılan hesaplamalara göre, üç yeni santral için öngörülen vergi teşvikleri yaklaşık 450 milyar liraya ulaşırken, diğer teşvik ve avantajlarla birlikte toplam finansal desteğin 600 milyar lirayı aşması bekleniyor.
Teşvik Mekanizması ve Kapsamı
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın koordinasyonunda hazırlanan teşvik çerçevesi, nükleer santral yatırımcılarına önemli avantajlar sunuyor. Bu kapsamda, gelir vergisi stopajı desteği, sigorta primi işveren hissesi desteği, faiz oranı desteği ve yatırım yeri tahsisi gibi imkânlar yer alıyor. Ancak en büyük kalemi, vergi indirimi oluşturuyor. Yatırım teşvik belgesi kapsamında sağlanan vergi indirimi sayesinde, işletmeye geçildikten sonra belirli bir süre boyunca kurumlar vergisinde önemli oranda indirim uygulanacak.
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı'nın verilerine göre, Türkiye'nin artan enerji talebini karşılamak ve dışa bağımlılığı azaltmak amacıyla 2050 yılına kadar kurulu nükleer güç kapasitesinin 20 gigavata ulaştırılması hedefleniyor. Bu hedef doğrultusunda, Sinop ve İğneada bölgelerinde yeni santrallerin kurulması planlanıyor. Bu projelerin hayata geçirilmesi için devletin sağlayacağı teşviklerin, yatırımların önünü açması bekleniyor.
Ekonomiye Katkı ve İstihdam
600 milyar liralık teşvik paketinin, yalnızca enerji üretimini artırmakla kalmayıp ekonomik kalkınmaya da önemli katkılar sağlaması öngörülüyor. Bir nükleer santralin inşaat aşamasında binlerce kişiye istihdam sağlaması, işletme aşamasında ise yüksek nitelikli personel ihtiyacı doğurması bekleniyor. Ayrıca santrallerin kurulacağı bölgelerde yan sanayinin gelişmesi, altyapı yatırımlarının hızlanması ve yerel ekonominin canlanması hedefleniyor.
Enerji uzmanları, nükleer enerjinin karbon emisyonlarını azaltma konusunda da kritik bir rol oynayacağını vurguluyor. Paris İklim Anlaşması çerçevesinde Türkiye'nin 2053 net sıfır emisyon hedefi bulunuyor. Nükleer santrallerin düşük karbonlu elektrik üretimi sağlaması, bu hedefe ulaşmada önemli bir araç olarak değerlendiriliyor. Ancak bazı çevre örgütleri, nükleer atık yönetimi ve güvenlik riskleri konusundaki endişelerini dile getirmeye devam ediyor.
Teşvik paketinin kanunlaşması için TBMM'ye sunulması beklenirken, muhalefet partileri bu büyüklükteki bir kamu kaynağının nükleer santrallere aktarılmasını eleştiriyor. Ana muhalefet partisi sözcüleri, paranın yenilenebilir enerji kaynaklarına yatırılması gerektiğini savunuyor. Ancak hükümet yetkilileri, nükleer enerjinin baz yük santrali olarak kesintisiz elektrik üretimi sağladığını ve yenilenebilir enerjiyle tamamlayıcı olduğunu ifade ediyor.
Geçtiğimiz yıllarda Türkiye'nin enerji ithalatı faturası 50 milyar doların üzerinde gerçekleşmişti. Nükleer santraller devreye girdikçe bu rakamın önemli ölçüde azalması öngörülüyor. Akkuyu Nükleer Santrali'nin ilk ünitesinin 2023 yılında devreye alınması planlanmış, ancak pandemi ve tedarik zincirindeki aksaklıklar nedeniyle takvimde gecikmeler yaşanmıştı. Şu anda dört ünitenin inşaatı devam ediyor ve 2026 yılına kadar tüm ünitelerin tamamlanması hedefleniyor.
Öte yandan, Rusya'nın Akkuyu'da üstlendiği ana yüklenici rolü, jeopolitik tartışmalara da yol açıyor. Ukrayna savaşı sonrası Rusya'ya yaptırımların artması, projenin ilerleyişini etkileyebilir mi sorusunu gündeme getiriyor. Ancak hükümet yetkilileri, Akkuyu'nun uluslararası anlaşmalarla güvence altına alındığını ve projenin devam edeceğini belirtiyor.
Bu büyük teşvik paketi, Türkiye'nin nükleer enerji serüveninin yeni bir döneme girdiğinin göstergesi. Ülkenin enerji ihtiyacını karşılamak ve karbon emisyonlarını düşürmek amacıyla atılan bu adım, ekonomik ve siyasi açıdan yakından takip edilecek gibi görünüyor. Önümüzdeki dönemde yatırımların hız kazanması, teşviklerin etkinliğinin görülmesi ve uluslararası iş birliklerinin şekillenmesi, hem enerji piyasaları hem de ülke gündemi açısından belirleyici olacak.
