ABD ile İran arasında yürütülen nükleer müzakerelerde kritik bir aşamaya gelindi. Taraflar arasında varılan mutabakat zaptının maddeleri kamuoyuyla paylaşılırken, anlaşmanın imza töreni için gözler Viyana'ya çevrildi. Taslak metinde özellikle Hürmüz Boğazı'nın statüsü, uranyum zenginleştirme oranı ve yaptırımların kademeli olarak kaldırılması gibi başlıklar öne çıkıyor.
Anlaşma taslağında neler var?
Yayımlanan 12 maddelik taslağa göre, İran nükleer programını sivil amaçlarla sınırlandırmayı kabul ederken, uranyum zenginleştirme seviyesini yüzde 3.67'de tutmayı taahhüt ediyor. Buna karşılık ABD ve Avrupa Birliği, İran'a uygulanan ekonomik yaptırımları aşamalı olarak kaldıracak. Taslakta özellikle Hürmüz Boğazı'ndan geçiş güvenliğine dair maddeler dikkat çekiyor. Buna göre, İran boğazda serbest geçişi garanti ederken, bölgedeki askeri varlığını sınırlandırmayı kabul ediyor.
Tarafların pozisyonları
İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan, anlaşmanın İran'ın ulusal çıkarlarına uygun olduğunu belirterek 'Stratejik bir zafer kazandık. Yaptırımların tamamen kalkması için son adımı attık' dedi. ABD tarafında ise temkinli bir iyimserlik hakim. Beyaz Saray Sözcüsü, anlaşmanın ABD'nin taleplerini karşılaması halinde imzalanacağını vurguladı.
Bölgesel yansımalar
Uzmanlar, anlaşmanın Ortadoğu'da denklemleri değiştirebileceğini belirtiyor. Suudi Arabistan ve İsrail'in anlaşmaya karşı çıktığı biliniyor. Körfez ülkeleri, İran'ın bölgedeki etkinliğinin artmasından endişe ederken, Avrupa ülkeleri anlaşmayı memnuniyetle karşılıyor.
Yaptırımlar ne zaman kalkacak?
Taslağa göre, yaptırımların kaldırılması üç aşamada gerçekleşecek. İlk aşamada İran'ın petrol ve doğalgaz ihracatına yönelik kısıtlamalar kaldırılacak. İkinci aşamada bankacılık ve finans sektörü üzerindeki ambargolar sona erecek. Üçüncü aşamada ise kalan tüm yaptırımlar kaldırılacak. Ancak bu sürecin 12 ila 18 ay sürebileceği belirtiliyor.
Uranyum zenginleştirme ve denetim
Anlaşma kapsamında İran, uranyum zenginleştirme programını yüzde 3.67 ile sınırlandıracak. Ayrıca, Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (UAEA) müfettişlerine İran'ın nükleer tesislerinde daha geniş denetim yetkisi verilecek. Taslakta, Fordow ve Natanz tesislerine yönelik denetimlerin artırılması da yer alıyor.
Anlaşmanın imzalanması halinde, İran'ın ekonomi üzerindeki ağır yükün hafiflemesi bekleniyor. Ancak anlaşmaya karşı çıkanlar, İran'ın bölgesel faaliyetlerinin kontrol altına alınamadığını savunuyor. Nükleer düğümün çözülmesi, küresel enerji piyasalarını da etkileyebilir. Anlaşmanın ardından petrol fiyatlarında düşüş beklenirken, Ortadoğu'da yeni bir dönemin kapısı aralanıyor.
