İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ABD Başkanı Donald Trump'ın Ankara ziyareti öncesinde Trump'a çağrıda bulunarak, Türkiye'ye F-35 savaş uçakları ve jet motorlarının verilmemesini istedi. Netanyahu, bu talebini ABD basınına yaptığı açıklamada dile getirdi ve Trump'ın Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ı "mutlu edecek bir adım" atacağı yönündeki ifadelerine tepki gösterdi.
Trump'ın ziyareti öncesi gerginlik
Trump, geçtiğimiz günlerde yaptığı bir açıklamada, Ankara ziyareti sırasında Cumhurbaşkanı Erdoğan'ı memnun edecek bir hamle yapacağını belirtmişti. Bu sözlerin hedefinde Türkiye'nin uzun süredir talep ettiği Patriot hava savunma sistemi ve F-35 programına yeniden dahil olma konularının olduğu değerlendiriliyor. Ancak bu gelişmeler, İsrail'de endişeyle karşılandı. Netanyahu, ABD yönetimine yaptığı doğrudan çağrıda, Türkiye'nin bölgesel tehdit oluşturması nedeniyle bu tür silah transferlerinin kabul edilemez olduğunu vurguladı.
Netanyahu'nun gerekçeleri
Netanyahu, İsrail güvenlik kaynaklarına dayandırdığı açıklamasında, Türkiye'nin son dönemde İran ve Suriye ile geliştirdiği yakın ilişkilerin, NATO içinde bile sorun yarattığına dikkat çekti. Ayrıca, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki enerji kaynaklarına yönelik tutumunun İsrail'in çıkarlarıyla çatıştığını ifade etti. Netanyahu, "Türkiye'ye en gelişmiş silah sistemlerini vermek, İsrail'in caydırıcılığını zayıflatır ve bölgesel istikrarı bozar" dedi. İsrail Başbakanı, Trump'ın bu konuda daha dikkatli olması gerektiğini, aksi takdirde ABD-İsrail ilişkilerine zarar vereceğini söyledi.
Türkiye'nin F-35 beklentisi
Türkiye, başlangıçta F-35 savaş uçağı programının bir parçasıydı ve 100 adet savaş uçağı sipariş etmişti. Ancak 2019 yılında Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi alması nedeniyle ABD tarafından programdan çıkarılmıştı. Türkiye, S-400 krizinin ardından ABD ile ilişkilerini düzeltmeye çalışırken, özellikle F-35'e yeniden katılım konusunu gündeme taşımıştı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Trump'ın Ankara ziyaretinde bu konuda somut adımlar bekliyor. Öte yandan, Türkiye'nin yerli savaş uçağı KAAN'ın motoru için ABD ile yürütülen müzakereler de kritik önemde. Washington'dan jet motoru teknolojisinin transferi konusunda henüz net bir yanıt alınamadı.
İki ülke arasındaki tarihsel bağ
ABD-İsrail ilişkileri, özellikle Trump döneminde stratejik ortaklık seviyesine yükselmişti. Kudüs'ün başkent olarak tanınması ve İran nükleer anlaşmasından çekilme gibi adımlar, Tel Aviv yönetimini memnun etmişti. Ancak Türkiye ile ilişkilerin normalleşmesi, İsrail'in Orta Doğu'daki çıkarlarına ters düşebilir. Netanyahu, bu nedenle Trump'ı ikna etmeye çalışırken, ABD Kongresi'nde de Türkiye karşıtı lobi faaliyetlerini hızlandırmış durumda.
Trump'ın kararı belli değil
Trump'ın Ankara ziyareti öncesinde net bir tutum almadığı görülüyor. Beyaz Saray sözcüleri, "Başkan, tüm seçenekleri değerlendiriyor" açıklaması yapmakla yetindi. Türkiye, ABD'den hem F-35 programına dönüş hem de jet motoru teknolojisi transferi konusunda olumlu bir yanıt beklerken, İsrail'in sert muhalefeti bu süreci zorlaştırabilir. Uzmanlara göre, Trump'ın son sözü söylemeden önce hem İsrail'den gelen baskıyı hem de Türkiye ile stratejik ortaklığın geleceğini tartması gerekiyor. Öte yandan, Netanyahu'nun bu açıklaması, iki ülke arasındaki gerginliğin yeniden tırmanabileceğine işaret ediyor. Türkiye'den henüz resmi bir yanıt gelmezken, Dışişleri Bakanlığı'nın konuyu yakından takip ettiği belirtiliyor.
Bu gelişme, ABD'nin bölgesel müttefikleri arasında denge kurma çabasını da gözler önüne seriyor. Türkiye ve İsrail'in çıkarları zaman zaman çatışsa da, her iki ülke de ABD için kritik öneme sahip. Trump'ın bu haftaki adımı, sadece ikili ilişkileri değil, Doğu Akdeniz'deki güç dengelerini de etkileyecek gibi görünüyor.
