İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ABD Başkanı Donald Trump'ın Türkiye'nin F-35 savaş uçaklarına erişimine yönelik olumlu sinyallerine tepki gösterdi. Netanyahu, yaptığı açıklamada "Orta Doğu'da askeri hava üstünlüğümüzü koruyacağız" ifadelerini kullanarak Ankara'nın programa geri dönme ihtimalinden duyduğu rahatsızlığı üstü kapalı dile getirdi. Trump, geçtiğimiz günlerde Türkiye'nin F-35 programına yeniden dahil edilmesi konusunda olumlu mesajlar vermiş, bu durum İsrail'de endişeyle karşılanmıştı. Bölgedeki askeri dengeleri yakından ilgilendiren bu gelişme, iki ülke arasındaki gerilimi yeniden alevlendirdi.
Netanyahu'nun endişeleri
Netanyahu, haftalık kabine toplantısında yaptığı konuşmada, İsrail'in hava gücünün bölgedeki caydırıcılık açısından kritik önemde olduğunu vurguladı. "Hiçbir ülkenin havadaki üstünlüğümüze gölge düşürmesine izin vermeyeceğiz" diyen Netanyahu, Türkiye'nin F-35'lere sahip olması durumunda bunun stratejik bir tehdit oluşturacağını ima etti. İsrail, bölgede F-35 kullanan tek ülke konumunda bulunuyor ve bu uçakların sağladığı teknolojik avantajı elinde tutmak istiyor.
Trump'ın sinyali ve arka plan
ABD Başkanı Donald Trump, Ohio'da F-35 üretim tesisini ziyareti sırasında Türkiye ile ilişkiler hakkında yaptığı açıklamada, "Türkiye'yi F-35 programına geri almak isteriz. Onlar iyi bir müttefik" ifadelerini kullanmıştı. Trump'ın bu sözleri, 2019 yılında Türkiye'nin Rus yapımı S-400 hava savunma sistemi alması nedeniyle programdan çıkarılmasının ardından gelen ilk olumlu sinyal oldu. Ankara, F-35'lere yeniden erişim için uzun süredir diplomatik girişimlerde bulunuyordu. Ancak İsrail, Türkiye'nin programa dönüşünün bölgesel güç dengesini değiştireceği gerekçesiyle ABD nezdinde yoğun lobi faaliyeti yürütüyor.
Teknik ve stratejik boyut
F-35 Lightning II, beşinci nesil bir savaş uçağı olarak düşük radar izi, ileri elektronik harp yetenekleri ve ağ merkezli savaş kabiliyetiyle öne çıkıyor. Türkiye, başlangıçta 100 adet F-35 sipariş etmiş ve parça üretiminde yer almıştı. Ancak S-400 krizi sonrası tüm teslimatlar durduruldu. Netanyahu'nun endişesi, Türkiye'nin elindeki S-400'lerle birlikte F-35'lere sahip olmasının İsrail'in hava operasyonlarını zorlaştırması. Zira S-400'ler F-35'in radar izini tespit edebilecek kapasiteye sahip.
İsrail-Türkiye ilişkileri ve yeni gerilim
Netanyahu'nun bu çıkışı, son dönemde normalleşme sinyalleri veren İsrail-Türkiye ilişkilerini yeniden gerdi. İki ülke arasında 2022'de karşılıklı büyükelçi atamalarıyla başlayan yumuşama süreci, Gazze savaşı sonrası tekrar duraklamıştı. Ankara, İsrail'in Filistin politikalarını sert şekilde eleştirirken, Tel Aviv de Türkiye'nin Hamas'la olan bağlantılarına tepki gösteriyor. F-35 krizi, bu zaten kırılgan olan ilişkide yeni bir kırılma noktası olarak değerlendiriliyor.
Bölgesel uzmanlara göre, Trump yönetiminin Türkiye'ye yönelik F-35 sinyali aslında NATO içi dayanışmayı güçlendirme amacı taşıyor. Ancak Netanyahu'nun sert tepkisi, İsrail'in ABD Kongresi'ndeki güçlü lobisinin devreye girmesiyle kararın rafa kalkmasına yol açabilir. Önümüzdeki dönemde ABD Dışişleri ve Savunma Bakanlıkları arasında konuya ilişkin görüşmelerin hızlanması bekleniyor. Türkiye'nin bu süreçte S-400'leri devre dışı bırakma veya ABD'ye devretme seçeneği masada görünüyor. Ancak uzmanlar, İsrail'in engelleme çabalarının etkili olacağını ve Türkiye'nin kısa vadede F-35'e kavuşmasının zor olduğunu belirtiyor.
