NATO Sözcüsü Allison Hart, geçtiğimiz hafta düzenlenen NATO Zirvesi'ni takip etmek isteyen medya kuruluşlarının akreditasyon taleplerinin reddedilmesinin, Türkiye Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nın talebi üzerine gerçekleştiğini doğruladı. Hart, yaptığı yazılı açıklamada, başvuruların Türk makamlarının itirazı üzerine değerlendirildiğini ve nihai kararın Ankara'nın yönlendirmesiyle alındığını belirtti. Olay, hem yurt içinde hem de uluslararası kamuoyunda basın özgürlüğü tartışmalarını yeniden alevlendirdi.
Akreditasyon reddi ve gerekçesi
NATO Zirvesi, 11-12 Temmuz tarihlerinde Litvanya'nın başkenti Vilnius'ta gerçekleştirildi. Zirveyi takip etmek isteyen Türkiye'den bazı gazetecilerin akreditasyon başvurusu, NATO yetkilileri tarafından reddedildi. İlk etapta teknik bir sorundan kaynaklandığı düşünülen ret kararının ardından, konuyla ilgili soruları yanıtlayan NATO Sözcüsü Allison Hart, sürecin Türkiye tarafından engellendiğini açıkladı. Hart, paylaştığı yazılı metinde, “Müttefik ülkelerin ev sahipliği yaptığı zirvelerde, medya akreditasyonu genellikle ilgili ülkenin ulusal güvenlik değerlendirmelerine tabidir. Bu kez de Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı, bazı medya kuruluşlarının akredite edilmemesini talep etmiştir. NATO bu talebe uygun hareket etmiştir” ifadelerine yer verdi.
Tepkiler ve tartışmalar
Karar, özellikle muhalif medya kuruluşları ve uluslararası basın örgütleri tarafından sert bir dille eleştirildi. Türkiye Gazeteciler Cemiyeti, yaptığı açıklamada, basın özgürlüğünün temel bir demokratik hak olduğunu vurgulayarak, “Gazetecilerin haber yapma özgürlüğünün kısıtlanması kabul edilemez. Bu tür müdahaleler, uluslararası toplum nezdinde Türkiye'nin itibarına zarar vermektedir” dedi. Sınır Tanımayan Gazeteciler Örgütü de kararı kınayarak, “NATO, üye ülkelerin basın özgürlüğü standartlarını yükseltmek için çalışmalı, bu tür taleplere boyun eğmemelidir” şeklinde bir eleştiri yayımladı.
Öte yandan AK Parti kaynakları, akreditasyon talebinin reddedilmesinin Türkiye'nin ulusal güvenlik değerlendirmeleri çerçevesinde yapıldığını savundu. Konuya ilişkin konuşan bir AK Parti yetkilisi, adının açıklanmaması koşuluyla şunları söyledi: “Türkiye, NATO müttefiki olarak zirvenin güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Bazı medya kuruluşlarının geçmişte provokatif yayınlar yaptığını biliyoruz. Bu nedenle prosedürler işletilmiştir. Karar, Tayyip Erdoğan'ın talimatıyla değil, tamamen kurumsal bir sürecin sonucudur.” Ancak bu açıklama, muhalefet ve basın mensupları tarafından tatmin edici bulunmadı.
Benzer örnekler ve uluslararası bağlam
Türkiye'nin uluslararası zirvelerde medya akreditasyonu konusunda zaman zaman benzer uygulamalara gittiği biliniyor. 2022'de Madrid'de düzenlenen NATO Zirvesi'nde de bazı gazetecilerin akreditasyon başvuruları reddedilmişti. O dönemde de kararın arkasında Türkiye'nin olduğu iddia edilmiş ancak resmi bir doğrulama yapılmamıştı. Uzmanlar, bu tür engellemelerin Türkiye'deki medya ortamının giderek daraldığına işaret ettiğini belirtiyor. Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi'nde 180 ülke arasında 165. sırada yer alan Türkiye, basın özgürlüğü karnesi açısından sıkıntılı bir tablo çiziyor. NATO gibi uluslararası bir örgütün, üye ülkelerin basın özgürlüğünü kısıtlayıcı taleplerine karşı daha hassas olması gerektiği yönündeki eleştiriler ise sürüyor.
Son olarak, bu olayın 14 Mayıs seçimleri sonrası Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'nın dış politikada 'yumuşama' sinyalleri verdiği bir döneme denk gelmesi dikkat çekiyor. Basın özgürlüğü konusundaki bu tür adımlar, Batı ile ilişkilerde 'normalleşme' söylemleriyle çelişiyor. Uzun vadede, Türkiye'nin NATO içindeki konumu ve uluslararası imajı açısından bu tip olayların önemli bir referans noktası olacağı değerlendiriliyor.
