NATO'nun son raporuna göre, müttefik ülkelerin toplam savunma harcamalarının 2026 yılına kadar yaklaşık yüzde 11 oranında artması ve 1,8 trilyon dolar seviyesini aşması bekleniyor. Bu artışta Rusya-Ukrayna savaşının tetiklediği güvenlik endişeleri ve NATO'nun yeni savunma taahhütleri etkili oluyor. ABD'nin savunma harcamalarının toplam içindeki payının yüzde 57 olacağı öngörülürken, Türkiye'nin savunma bütçesinin Gayri Safi Yurt İçi Hasıla'ya (GSYH) oranının yüzde 2,85'e ulaşması tahmin ediliyor.
NATO'nun artan bütçesi ve ülkelerin yükümlülükleri
NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, müttefiklerin savunma harcamalarını artırma konusunda kararlı olduğunu vurgulayarak, 2024 itibarıyla üye ülkelerin çoğunun GSYH'nin yüzde 2'si hedefine yaklaştığını belirtti. Raporda, 2026 yılında 32 üye ülkenin savunma harcamalarının toplam 1,8 trilyon doları bulacağı kaydedildi. Bu artışın büyük kısmı, Doğu Avrupa'daki varlığını güçlendiren ABD ve Almanya gibi büyük ekonomilerden gelecek. ABD'nin 2026'da yaklaşık 1 trilyon dolar harcaması beklenirken, ikinci sıradaki Almanya'nın 80 milyar doları aşması öngörülüyor. İngiltere, Fransa, İtalya ve Kanada'nın da harcamalarını önemli ölçüde artırması bekleniyor.
Türkiye'nin savunma harcamaları
Türkiye, 2026'da savunma harcamalarının GSYH'ye oranını yüzde 2,85'e çıkararak NATO ortalamasının üzerinde bir performans sergilemeyi hedefliyor. Türkiye'nin toplam savunma bütçesinin 2026'da 35-40 milyar dolar aralığında olması bekleniyor. Son yıllarda yerli savunma sanayii atılımlarıyla dikkat çeken Türkiye, insansız hava araçları (İHA) ve kara araçları üretiminde önemli bir konuma geldi. Bu yatırımlar, hem NATO içindeki caydırıcılık kapasitesini artırıyor hem de Türk savunma şirketlerinin küresel pazardaki payını büyütüyor.
Artan harcamalar ve ekonomik etkiler
Savunma harcamalarındaki bu artış, üye ülkelerin bütçelerinde önemli bir yer tutarken, aynı zamanda savunma sanayii şirketlerine de büyük siparişler anlamına geliyor. Özellikle hava savunma sistemleri, siber güvenlik ve deniz gücü alanlarında yatırımlar öne çıkıyor. Ancak uzmanlar, yüksek enflasyon ve artan faiz oranları karşısında bu harcamaların sürdürülebilirliği konusunda uyarılarda bulunuyor. NATO'nun savunma harcamaları hedefi, birçok ülkenin bütçe disiplinini zorlayabilir. Özellikle borç yükü yüksek olan Güney Avrupa ülkeleri, bu hedeflere ulaşmakta zorlanabilir.
Stratejik dönüşüm ve jeopolitik bağlam
NATO'nun savunma harcamalarını artırma kararı, Rusya'nın Ukrayna'ya karşı başlattığı savaşla doğrudan ilişkili. Soğuk Savaş sonrası dönemde azalan savunma bütçeleri, 2014 Kırım'ın ilhakıyla birlikte yeniden yükselişe geçti. Ancak asıl sıçrama, 2022'deki tam ölçekli işgal sonrası yaşandı. Müttefikler, askeri stoklarını yenilemek ve caydırıcılığı pekiştirmek için yeni tesisler, hava savunma sistemleri ve mühimmat depoları inşa ediyor.
Bu harcamaların bir kısmı, ABD'nin Avrupa'daki askeri varlığını güçlendirmesi için kullanılırken, bir kısmı da Avrupa'nın kendi savunma kapasitesini oluşturmasına ayrılıyor. Almanya'nın ilan ettiği özel savunma fonu, Avrupa'nın en büyük bütçe artışlarından birine işaret ediyor. Öte yandan, NATO'nun Doğu kanadındaki ülkeler Polonya, Romanya ve Baltık ülkeleri, savunma harcamalarını GSYH'nin yüzde 3'ünün üzerine çıkarmış durumda. Bu ülkeler, Rus saldırganlığına karşı en ön saflarda yer alıyor.
Türkiye ise coğrafi konumu ve askeri kapasitesiyle NATO'nun kritik bir üyesi olarak öne çıkıyor. Özellikle Doğu Akdeniz, Karadeniz ve Orta Doğu'daki gelişmeler, Türkiye'nin savunma bütçesinin stratejik önemini artırıyor. Türkiye'nin yüzde 2,85'lik GSYH oranı, NATO'nun yüzde 2 hedefinin üzerinde bir bağlılık gösteriyor. Ancak bu harcamaların ekonomi üzerindeki etkileri yakından izleniyor.
Savaşın ve artan güvenlik tehditlerinin bir yansıması olarak, ülkelerin silahlanma yarışına girmesi, küresel savunma sanayiini büyütürken, uluslararası gerilimleri de tırmandırabilir. NATO'nun yeni harcama hedefleri, ittifak içindeki dayanışmayı güçlendirse de, her üyenin kendi ekonomik koşulları doğrultusunda bu hedefleri karşılayıp karşılayamayacağı zamanla görülecek. Savunma bütçelerinin bu denli hızlı artması, aynı zamanda sosyal harcamalar, sağlık ve eğitim gibi alanların finansmanında kısıtlamalara yol açabilir. Bu nedenle, NATO ülkelerinin savunma harcamalarındaki artışın sürdürülebilirliği, sadece güvenlik değil, aynı zamanda ekonomik dengeler açısından da önem taşıyor.
