İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai, ABD Başkanı Donald Trump'ın müzakereye açık oldukları yönündeki açıklamalarına sert bir yanıt verdi. Rızai, Washington yönetimi İran'ın öne sürdüğü şartları yerine getirene kadar iki ülke arasında görüşme gerçekleşmeyeceğini belirtti. Bu açıklama, Trump'ın geçtiğimiz günlerde yaptığı "İran ile anlaşmak istiyoruz" sözlerine doğrudan bir cevap niteliği taşıyor.
Rızai: "ABD Önce Yaptırımları Kaldırmalı"
Muhsin Rızai, Tahran'da düzenlediği basın toplantısında, ABD'nin 2018'de tek taraflı olarak çekildiği nükleer anlaşmaya (JCPOA) geri dönmesi ve İran'a uygulanan tüm yaptırımları kaldırması gerektiğini vurguladı. Rızai, "Trump yönetimi samimi ise önce pratik adımlar atmalı. Sadece sözle müzakere olmaz. İran, şartları yerine getirilmeden hiçbir masaya oturmayacaktır" ifadelerini kullandı.
Rızai ayrıca, ABD'nin son dönemdeki askeri tehditlerinin ve bölgedeki yığınaklanmasının müzakere ortamını zehirlediğini söyledi. İran'ın barıştan yana olduğunu ancak onur ve çıkarlarından taviz vermeyeceğini belirten Rızai, "Baskı ve tehdit ile müzakere yapılmaz. ABD, İran milletine karşı uyguladığı azami baskı politikasından vazgeçmelidir" dedi.
Trump'ın Açıklamaları ve Arka Plan
ABD Başkanı Donald Trump, geçtiğimiz hafta yaptığı bir açıklamada, İran ile "makul bir anlaşma" yapmaya hazır olduğunu söylemişti. Trump, "İran ile görüşmek istiyoruz, onlar da istiyor. Ama onların nükleer silah elde etmesine asla izin vermeyeceğiz" demişti. Ancak İran tarafı, Trump'ın bu sözlerini samimi bulmadığını ve ABD'nin geçmişte verdiği sözleri tutmadığını hatırlatıyor.
İran-ABD ilişkileri, 2015'te imzalanan nükleer anlaşmanın ardından 2018'de Trump'ın anlaşmadan çekilmesi ve ağır yaptırımları yeniden başlatmasıyla gerilmişti. İran da anlaşmadaki taahhütlerini kademeli olarak askıya almış, uranyum zenginleştirme oranını %60'a kadar çıkarmıştı. Son aylarda ise taraflar arasında dolaylı mesajlar gidip geliyor ancak resmi bir müzakere başlamış değil.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Rızai'nin açıklamaları, İran'ın iç siyasetinde de yankı buldu. Muhafazakar kanat, hükümetin ABD ile görüşmesine şiddetle karşı çıkarken, reformistler koşullu diyalogdan yana. İran halkı ise ekonomik sıkıntılar nedeniyle yaptırımların kalkmasını istiyor. Uzmanlar, İran'ın önümüzdeki dönemde tutumunu yumuşatabileceğini ancak bunun ABD'nin somut adımlarına bağlı olduğunu belirtiyor.
Uluslararası kamuoyu ise iki ülke arasındaki gerilimin Ortadoğu'da istikrarsızlığı artırmasından endişeli. Avrupa Birliği ve Rusya, taraflara diyalog çağrısı yaparken, İsrail yönetimi İran'ın nükleer programına karşı sert önlemler alınmasını savunuyor. Çin ise taraflar arasında arabuluculuk yapabileceğini sinyalini verdi.
Değerlendirme
Muhsin Rızai'nin açıklamaları, İran'ın ABD ile müzakere konusunda ne kadar mesafeli olduğunu gösteriyor. Tahran, Washington'dan önce yaptırımların kaldırılmasını ve nükleer anlaşmaya dönülmesini şart koşuyor. Ancak ABD'nin bu şartları yerine getirmesi kısa vadede zor görünüyor. Zira Trump yönetimi, İran'ın nükleer programını tamamen durdurmadan yaptırımları kaldırmaya yanaşmıyor. Bu karşılıklı sertlik, diyalog kapısının kapalı kalmasına neden oluyor. Önümüzdeki süreçte tarafların esnek davranıp davranmayacağı, bölgesel ve küresel gelişmelere bağlı. Ancak şu an için İran'ın şartlar yerine getirilmeden görüşmeyeceği netleşmiş durumda.
