Motorin litre fiyatına 7 Temmuz 2024 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere 1,39 TL zam yapıldı. Zam, akaryakıt dağıtım şirketlerinin pompa fiyatlarına yansıttığı güncelleme ile resmen yürürlüğe girdi. Sektör kaynaklarından alınan bilgiye göre, motorin grubunda gerçekleşen bu fiyat artışı, uluslararası petrol fiyatlarındaki yükseliş ve döviz kuru dalgalanmalarına bağlanıyor. Yeni zamla birlikte motorinin litre fiyatı büyük şehirlerde 45 TL seviyelerine yaklaştı. Sürücüler, art arda gelen zamların bütçelerini zorladığını belirtirken, uzmanlar yılın ikinci yarısında akaryakıt fiyatlarında daha fazla artış olabileceği uyarısında bulunuyor.
Zamların arka planı: Petrol fiyatları ve döviz kuru etkisi
Akaryakıt fiyatları, büyük ölçüde uluslararası petrol piyasalarındaki Brent petrol varil fiyatına ve döviz kurlarına bağlı olarak belirleniyor. Son dönemde Brent petrol varil fiyatının 85 doların üzerine çıkması, motorin ve benzin fiyatlarında yukarı yönlü baskı oluşturdu. Ayrıca Türk Lirası'nın dolar ve euro karşısında değer kaybetmesi, ithalata dayalı akaryakıtın maliyetini artırarak zamlara neden oluyor. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) verilerine göre, motorin fiyatları bu yıl ocak ayından bu yana yaklaşık yüzde 30 oranında yükseldi. Sektör temsilcileri, özellikle yaz aylarında talebin artmasıyla birlikte fiyatların daha da yükselebileceğini ifade ediyor.
Sürücüler ve esnaf ne durumda?
Motorin zammı, özellikle ticari araç sahipleri, taksi ve minibüs şoförleri ile kamyoncuları doğrudan etkiliyor. Trakya'dan bir taksici, "Günde ortalama 50 litre mazot alıyordum, zamla birlikte günlük maliyetim 70 TL arttı. Ayda 2 bin TL ek yük demek" dedi. Şoförler ve Nakliyeciler Odası Başkanı ise yaptığı açıklamada, "Artan yakıt maliyetleri taşıma ücretlerine yansıyacak, bu da enflasyonu körükleyecek" uyarısında bulundu. Öte yandan, bazı akaryakıt istasyonları, zammın ardından müşteri kaybı yaşadıklarını belirtiyor.
Akaryakıt fiyatları nasıl hesaplanıyor?
Türkiye'de akaryakıt fiyatları, EPDK tarafından belirlenen bir formüle göre hesaplanıyor. Motorin fiyatı; Akdeniz piyasasındaki ürün fiyatı, döviz kuru, Özel Tüketim Vergisi (ÖTV), Katma Değer Vergisi (KDV) ve dağıtım şirketi marjı gibi kalemlerden oluşuyor. Son zamlarda, uluslararası fiyatlardaki artış ve döviz kuru etkili olurken, ÖTV ve KDV oranlarında değişiklik yapılmadı. Hazine ve Maliye Bakanlığı, akaryakıtta vergi indirimi olmadığını ve mevcut sistemin devam edeceğini duyurdu.
Benzin ve LPG'de durum ne?
Motorine gelen zam, benzin ve LPG fiyatlarını doğrudan etkilemedi. Ancak sektör uzmanları, benzin grubunda da yakın zamanda benzer bir artış olabileceğini öngörüyor. LPG ise son aylarda daha stabil seyretse de, döviz kuru hareketliliğine duyarlılığı nedeniyle yukarı yönlü risk taşıyor.
Bağımsız değerlendirme: Motorine yapılan bu zam, enerji maliyetlerinin hane halkı ve işletmeler üzerindeki yükünü daha da artıracak. Ulaştırma ve lojistik sektöründeki maliyet artışları, tüketici fiyatlarına kısa sürede yansıyabilir. Öte yandan, hükümetin enflasyonla mücadele programı kapsamında akaryakıt fiyatlarına müdahale etmemesi, serbest piyasa mekanizmasının işlediğini gösteriyor. Ancak bu durum, özellikle dar gelirli vatandaşlar ve küçük esnaf için ek bir yük anlamına geliyor. Temmuz ayı enflasyon verileri, akaryakıt zamlarının genel fiyat düzeyine etkisini net olarak ortaya koyacaktır.
