Akaryakıt fiyatlarında yaşanan gelişmeler, sürücülerin ve sektör temsilcilerinin yakından takip ettiği bir konu olmaya devam ediyor. Son olarak, uluslararası piyasalarda ham petrol fiyatlarındaki düşüşün beraberinde getirdiği motorin indirimi, mevzuat gereği ÖTV'ye takıldı. Ancak bu gece yarısından itibaren geçerli olacak indirimin doğrudan pompaya yansıyacağı açıklandı. Beklenen indirimin tutarı ise netleşti. Sektör kaynaklarına göre, motorinde litre başına 1 lira 20 kuruşluk bir indirim bekleniyordu; fakat bu tutarın yalnızca 70 kuruşluk kısmı pompaya yansıyacak. Kalan 50 kuruşluk kısım ise ÖTV artışı olarak hesaplanacak.
Mevzuat Gereği ÖTV Dengelemesi
Türkiye'de akaryakıt fiyatlandırması, petrol fiyatlarındaki değişimlere göre serbest piyasa koşullarında şekilleniyor. Ancak son dönemde yapılan düzenlemeyle birlikte, uluslararası piyasalardaki fiyat değişimlerinin bir kısmı doğrudan ÖTV'ye aktarılıyor. Bu kapsamda, motorin fiyatlarındaki düşüşün bir bölümü ÖTV gelirlerinde dengeleyici bir unsur olarak kullanılıyor. ÖTV tutarı, akaryakıt fiyatlarındaki değişimlere göre otomatik olarak güncelleniyor. Bu durum, sürücülerin beklediği indirimin tam olarak pompaya yansımamasına neden oluyor.
Sektör temsilcileri, uygulamanın bütçe dengesini korumayı amaçladığını belirtiyor. Yapılan hesaplamalara göre, uluslararası petroldeki düşüşün yarısından fazlası ÖTV ile tolere edilirken, vatandaşın cebine yansıyan kısım sınırlı kalıyor. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) verilerine göre, motorin fiyatları son bir haftada uluslararası piyasalarda yüzde 2,5 geriledi. Bu düşüşün pompaya yansıması ise ancak bu gece yarısı itibarıyla mümkün olacak.
Pompaya Yansıyacak İndirim ve Benzin Fiyatı
Yapılacak indirimle birlikte, motorin fiyatı ortalama olarak 70 kuruş düşecek. Bu fiyat, EPDK tarafından belirlenen rafineri çıkış fiyatına göre hesaplanıyor. Ancak akaryakıt istasyonlarının rekabet koşullarına göre fiyatlar değişebileceğinden, tüketicilerin pompa fiyatlarında bölgesel farklılıklar görmesi mümkün. Benzin fiyatlarında ise herhangi bir değişiklik beklenmiyor. Benzinin litre fiyatı Ankara'da ortalama 40 lira seviyesinde seyrederken, motorin fiyatı indirim sonrası 39 lira civarına gerileyecek. Bu durum, dizel araç sahiplerini bir nebze de olsa rahatlatacak.
Uzmanlar, akaryakıt fiyatlarındaki bu gelişmelerin enflasyon üzerindeki etkisine de dikkat çekiyor. Motorin fiyatlarındaki düşüşün, taşımacılık ve lojistik sektörü üzerinden genel fiyat seviyelerine yansıyabileceği belirtiliyor. Ancak ÖTV'ye aktarılan kısmın, bu olumlu etkinin sınırlı kalmasına yol açması bekleniyor. Vergi uzmanları, akaryakıt fiyatlarında uygulanan bu sistemin, bütçe açıklarının kapatılmasına yardımcı olduğunu ancak tüketiciye doğrudan yansıyan indirimlerin eskiye oranla daha düşük kaldığını ifade ediyor.
Uluslararası Piyasalardaki Gelişmeler
Küresel piyasalarda Brent petrolün varil fiyatı, son bir haftada 80 doların altına gerileyerek 78 dolar seviyelerine indi. Bu düşüşte, ABD'de artan stoklar ve Çin'deki ekonomik yavaşlama sinyallerinin etkili olduğu belirtiliyor. Ayrıca, Rusya'nın ihracat kısıtlamalarını gevşetebileceğine yönelik beklentiler de fiyatların aşağı yönlü hareketini destekliyor. Ancak jeopolitik risklerin devam etmesi, petrol fiyatlarındaki bu düşüşün kalıcı olmayabileceğini gösteriyor.
Türkiye'de akaryakıt fiyatlarının belirlenmesinde uluslararası piyasalardaki gelişmelerin yanı sıra döviz kuru da etkili oluyor. Dolar/TL kurunun seyri, fiyatların yukarı yönlü hareketlenmesine neden olabiliyor. Son dönemde döviz kurundaki istikrar, akaryakıt fiyatlarındaki düşüşü destekliyor. Ancak küresel petrol fiyatlarındaki oynaklık, önümüzdeki günlerde fiyatların yeniden yükselebileceği ihtimalini de beraberinde getiriyor.
Motorin fiyatlarındaki bu indirimin, sürücüler tarafından olumlu karşılanması bekleniyor. Ancak tüketiciler, 1 liranın altında kalan bu düşüşün, yüksek enflasyon karşısında yetersiz olduğunu ifade ediyor. Akaryakıt fiyatlarındaki yüksek vergi oranları, Türkiye'de araç sahiplerinin en büyük şikayetleri arasında yer alıyor. Motorin fiyatının, vergiler hariç tutarı düşünüldüğünde, vatandaşın ödediği tutarın yaklaşık yüzde 60'ının vergiden oluştuğu biliniyor.
Sektör uzmanları, hükümetten akaryakıt üzerindeki vergi yükünün azaltılmasına yönelik yeni bir düzenleme beklediklerini dile getiriyor. Ancak bu yönde bir adım atılmadığı sürece, akaryakıt fiyatlarındaki dalgalanmaların sürücüler için sorun olmaya devam edeceği ifade ediliyor. Bu gece yarısından itibaren geçerli olacak indirim, şimdilik sürücülerin yüzünü güldürecek türden. Ancak küresel ekonomik belirsizlikler, akaryakıt fiyatlarının önümüzdeki dönemde yönü konusunda net bir öngörüde bulunmayı zorlaştırıyor.
