Filipinler'in güneyindeki Bangsamoro Özerk Bölgesi'nde 26 Mayıs 2025'te gerçekleştirilen ilk parlamento seçimi, Moro Müslümanlarının siyasi tarihinde bir dönüm noktası oldu. Yıllar süren çatışmaların ardından barış sürecinin kurumsallaşması adına kritik önem taşıyan seçimi, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) heyeti de yerinde takip etti. Seçim sonuçlarına göre, Moro İslami Kurtuluş Cephesi'nin (MİKC) siyasi kanadı olan Birleşik Bangsamoro Adalet Partisi (UBJP) ile Bangsamoro Federe Partisi (BFP) 30'ar sandalye kazanarak koalisyon görüşmelerinde belirleyici konuma geldi.
TBMM Heyeti Seçim Sürecini İzledi
TBMM heyeti, seçim öncesi ve sonrası süreçte Bangsamoro'nun çeşitli bölgelerinde incelemelerde bulundu. Heyet üyeleri, oy verme işlemlerinin şeffaf ve güvenli bir ortamda gerçekleştiğini gözlemledi. Türkiye'nin Manila Büyükelçiliği koordinasyonunda yürütülen gözlem faaliyetleri kapsamında, heyet yetkilileri yerel seçim komisyonu temsilcileri, siyasi parti liderleri ve sivil toplum kuruluşlarıyla bir araya geldi. Görüşmelerde, Türkiye'nin barış sürecine verdiği desteğin süreceği vurgulandı.
Seçim, Bangsamoro Geçiş Otoritesi'nin (BTA) yerini alacak kalıcı parlamento için yapılan ilk seçim olma özelliği taşıyor. 2019'da kurulan özerk bölge, 2014'te imzalanan Kapsamlı Bangsamoro Barış Anlaşması çerçevesinde şekillendi. Seçimlerin barışçıl bir atmosferde tamamlanması, bölgedeki istikrar arayışı açısından umut verici bir adım olarak değerlendiriliyor.
UBJP ve BFP'nin Eşit Sandalye Gücü
Seçim sonuçlarına göre, UBJP ve BFP parlamentoda 30'ar sandalye elde etti. Bu eşitlik, koalisyon hükümeti kurma sürecinde her iki partinin de söz sahibi olmasını sağlayacak. Diğer partiler ve bağımsız adaylar ise kalan sandalyeleri paylaştı. UBJP, MİKC'nin siyasi uzantısı olarak Moro toplumunun geniş kesimlerinden destek alırken, BFP daha çok yerel yönetimlerde güçlü olan aileler ve iş çevreleri tarafından destekleniyor.
Kesin olmayan sonuçlara göre, parlamentonun 80 üyeli olması bekleniyor. Seçimlere katılım oranının yüzde 70'in üzerinde olduğu tahmin ediliyor. Bu yüksek katılım, halkın barış sürecine ve yeni siyasi yapıya duyduğu ilginin bir göstergesi olarak yorumlanıyor. Seçim Komisyonu yetkilileri, oy sayım işlemlerinin büyük ölçüde tamamlandığını ve resmi sonuçların önümüzdeki günlerde açıklanacağını bildirdi.
Barış Sürecinde Kritik Eşik
Bangsamoro, Filipinler'in güneyindeki Mindanao adasında yer alıyor ve nüfusunun çoğunluğunu Müslüman Moro halkı oluşturuyor. Onlarca yıl süren silahlı çatışmalar, 2014'te imzalanan barış anlaşmasıyla sona erdi. Ancak geçiş sürecinde zaman zaman güvenlik sorunları ve siyasi anlaşmazlıklar yaşandı. Bu ilk parlamento seçimi, bölgenin kendi kendini yönetme kapasitesini test etmesi açısından önemli bir sınav olarak görülüyor.
Türkiye, barış sürecinin başından bu yana Bangsamoro'ya siyasi, ekonomik ve insani destek sağlıyor. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) bölgede altyapı, eğitim ve sağlık projeleri yürütüyor. Ayrıca Türkiye, Bangsamoro Kalkınma Ajansı ile işbirliği içinde tarım ve girişimcilik programlarına katkı sunuyor. TBMM heyetinin seçim gözlemi de bu kapsamlı desteğin bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Koalisyon Görüşmeleri ve Gelecek Perspektifi
UBJP ve BFP arasındaki eşit sandalye dağılımı, koalisyon görüşmelerini kaçınılmaz kılıyor. İki partinin liderleri, seçim sonrası ilk açıklamalarında işbirliğine açık olduklarını belirtti. UBJP lideri, "Halkımızın iradesi tecelli etti. Şimdi ortak akılla Bangsamoro'yu inşa etme zamanı" dedi. BFP lideri ise "Seçim sonuçları, demokrasinin bölgede kökleştiğini gösteriyor. Koalisyon görüşmelerine yapıcı bir yaklaşımla başlayacağız" ifadelerini kullandı.
Parlamentonun ilk görevi, bölgenin yeni başkanını ve kabinesini seçmek olacak. Ayrıca, geçiş dönemine ilişkin yasaların çıkarılması ve bütçenin onaylanması da öncelikli gündem maddeleri arasında. Bangsamoro'nun kendi kaynaklarını yönetme, vergi toplama ve güvenlik güçleri oluşturma gibi yetkileri bulunuyor. Ancak bu yetkilerin etkin kullanımı için merkezi hükümetle koordinasyon şart.
Seçim sonuçları, Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr. tarafından da yakından takip ediliyor. Marcos, seçim öncesi yaptığı açıklamada barış sürecine bağlılığını yinelemişti. Uluslararası toplum da seçimleri demokratikleşme yolunda bir adım olarak selamladı. Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler, seçimlerin barışçıl geçmesinden duydukları memnuniyeti dile getirdi.
Önümüzdeki dönemde, Bangsamoro'nun ekonomik kalkınması ve sosyal refahı için atılacak adımlar belirleyici olacak. Bölgenin zengin doğal kaynakları ve genç nüfusu, potansiyelini ortaya koyuyor. Ancak yoksulluk, altyapı eksikliği ve geçmişten kalan güven sorunları aşılması gereken engeller arasında. Türkiye'nin deneyimi ve desteği, bu süreçte Bangsamoro için değerli bir ortaklık sunuyor. Seçim sonuçlarının resmileşmesiyle birlikte, bölgede yeni bir siyasi dönemin kapıları aralanacak.
