İslam dünyasının kalbi Mekke'de imzalanan ortak savunma anlaşması, Türkiye ve bölge ülkeleri arasında yeni bir iş birliği çağı başlatırken, Avrupa Birliği ülkeleri savunma sanayiinde derin bir çıkmaza sürükleniyor. Mekke'deki 'ortaklık' ruhu, Avrupa'da yerini anlaşmazlığa bıraktı. Kıtanın savaş uçağından yeni nesil tankına kadar pek çok hayati projesi, üye ülkeler arasındaki rekabet, iş paylaşımı, fikri mülkiyet ve liderlik kavgaları nedeniyle rafa kalkma noktasına geldi.
Mekke Anlaşması: Yeni Bir İttifakın Doğuşu
Suudi Arabistan'ın Mekke kentinde düzenlenen zirvede Türkiye ve bölge ülkeleri, savunma sanayisi alanında ortak üretim ve teknoloji paylaşımını öngören tarihi bir anlaşmaya imza attı. Anlaşma, katılımcı ülkelerin savunma ihtiyaçlarının yerli ve milli imkânlarla karşılanmasını, ortak Ar-Ge merkezleri kurulmasını ve stratejik malzemelerin tedarikinde dayanışmayı amaçlıyor. Bu gelişme, İslam dünyasında savunma iş birliğinin yeni bir sayfasını aralarken, kimi uzmanlara göre küresel güç dengelerini de etkileyebilecek bir nitelik taşıyor.
Avrupa'Nın Proje Kabusu: Fikir Ayrılıkları Projeleri Felç Etti
Avrupa Birliği'nin bayrak gemisi projelerinden Eurofighter Typhoon savaş uçağının halefi olması beklenen Future Combat Air System (FCAS) ve Fransız-Alman ortak yapımı MGCS (Main Ground Combat System) tank projesi, ortaklar arasındaki derin görüş ayrılıkları nedeniyle kilitlendi. Almanya ve Fransa arasındaki liderlik mücadelesi, fikri mülkiyet hakları ve iş paylaşımı konularında yaşanan anlaşmazlıklar, bu iddialı projelerin giderek çıkmaza girmesine yol açıyor.
Özellikle FCAS projesinde Almanya, Fransa'nın iş dağılımında adil olmadığını savunurken; Fransa ise fikri mülkiyet konusunda taviz vermeyeceğini ısrarla dile getiriyor. Bu gerilim, projenin takvimini sürekli erteletiyor ve maliyetleri artırıyor. Benzer şekilde MGCS tank projesinde de iki ülke arasında silah sistemleri ve elektronik mimari konusunda uzlaşma sağlanamamış durumda. Almanya'nın, Fransız ortağının askeri açıdan 'yetersiz' olduğuna ilişkin ima ettiği söylemler, Fransa cephesinde infial yarattı.
Bu çıkmaza bir de İspanya ve İtalya gibi diğer ortakların farklı beklentileri eklenince, projeler neredeyse tamamen durma noktasına geldi. Her ülke kendi savunma sanayiisine daha fazla pay kapmaya çalışırken, ortak bir vizyon oluşturmak imkânsız hale geliyor. AB'nin yeni savunma stratejisi olarak lanse edilen 'Stratejik Pusula' belgesi de bu kaosa çözüm üretmekten uzak görünüyor.
Bağlam ve Arka Plan
Avrupa'nın savunma projelerindeki bu tıkanıklık, yalnızca teknik bir sorundan çok daha fazlasını ifade ediyor. Kıta, pandemi sonrası dönemde savunma harcamalarını artırma kararı almış olsa da, üye ülkeler arasındaki güven bunalımı ve jeopolitik çıkar çatışmaları, ortak projelerdeki en büyük engel olarak karşımıza çıkıyor. Özellikle Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırganlığı, Avrupa'nın savunma iş birliğini zorunlu kılarken; bu zorunluluk, ulusal egosantrik yaklaşımları nedeniyle bir türlü hayata geçirilemiyor.
Öte yandan Mekke anlaşması, Avrupa'nın başaramadığını başararak bölgesel bir savunma ekosistemi kurma yoluna gitti. Türk savunma sanayisinin özgün platformları ve teknolojik birikimi, anlaşmaya taraf ülkelerin ihtiyaçlarını karşılarken; bu durum, Avrupa'nın pazar hakimiyetine de bir meydan okuma olarak değerlendiriliyor. Yükselen bu Doğu-Batı rekabeti, önümüzdeki dönemde savunma endüstrisinde yeni dengelerin kurulacağını gösteriyor.
Sonuç olarak, Mekke'de kurulan ortaklığı 'su dökülmeden' ilerletebilen taraf, Avrupa'nın 'başarısızlığından' ders alarak daha hızlı ve esnek hareket edebilir. Ancak Avrupa'nın, projelerini kurtarmak ve kıtanın caydırıcılığını artırmak için birlikte çalışma kültürünü yeniden inşa etmesi kaçınılmaz görünüyor. Bu, yalnızca teknolojik bir mesele değil; siyaset, güven ve dayanışma meselesidir.
