Erzurum'da yaşanan bir vaka, doğada toplanan mantarların sanılandan çok daha tehlikeli olabileceğini ortaya koydu. Aynı mantarı yiyen iki kişiden sadece birinde ağır karaciğer yetmezliği gelişirken, diğerinin hiç etkilenmemesi, mantarlar arasında spor yoluyla zehir bulaşmasının mümkün olduğunu gösterdi. Uzmanlar, zehirli mantarların sporlarının rüzgar veya temas yoluyla zehirsiz mantarlara geçerek onları da toksik hale getirebildiğini belirtiyor.
Spor yoluyla bulaşma nasıl gerçekleşiyor?
Mantarların çoğalma birimi olan sporlar, zehirli türlerden zehirsiz türlere fiziksel temas veya hava yoluyla taşınabiliyor. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Hakan Özer, bu durumu şöyle açıklıyor: "Zehirli bir mantarın sporları, yakınındaki zehirsiz bir mantarın üzerine düştüğünde, o mantarın dokusunda birikerek zehirlenmeye yol açabiliyor. Bu, özellikle yağmurlu ve nemli havalarda daha sık görülüyor." Erzurum'daki vakada, hastaneye kaldırılan kişinin yediği mantarın görünüşte zehirsiz olduğu, ancak laboratuvar analizlerinde üzerinde amanit toksini tespit edildiği öğrenildi.
Karaciğeri 24 saat içinde iflas ettirebilir
Doğada 200'den fazla mantar türü bulunan Türkiye'de, her yıl yüzlerce kişi mantar zehirlenmesi nedeniyle hastanelere başvuruyor. Özellikle köygöçüren, kırmızı şeytan ve ölüm meleği gibi türler, karaciğer ve böbrek yetmezliğine yol açabiliyor. Zehirlenme belirtileri arasında mide bulantısı, kusma, ishal ve karın ağrısı yer alırken, geç fark edilen vakalarda karaciğer nakli gerekebiliyor. Uzmanlar, "Mantarı tanımıyorsanız tüketmeyin" uyarısında bulunuyor.
Erzurum'da yaşanan olay, doğada toplanan mantarların sadece görünüşüne güvenilmemesi gerektiğini bir kez daha hatırlattı. Sağlık Bakanlığı verilerine göre, Türkiye'de her yıl ortalama 500 mantar zehirlenmesi vakası kayıtlara geçiyor ve bunların yüzde 10'u ölümle sonuçlanıyor.
Zehirlenme anında ne yapılmalı?
Mantar zehirlenmesi şüphesinde vakit kaybetmeden en yakın sağlık kuruluşuna başvurulması gerekiyor. Uzmanlar, ilk olarak kusturma gibi evde müdahale yöntemlerinden kaçınılması gerektiğini, çünkü bazı toksinlerin kusma sırasında daha hızlı yayılabildiğini belirtiyor. Hastanede uygulanan serum tedavisi ve aktif kömür, erken dönemde zehirin emilimini azaltabiliyor.
Mantar zehirlenmelerinin önlenmesi için en güvenli yol, kültür mantarı dışında doğal mantar tüketmemektir. Ancak ısrarla toplamak isteyenlerin, bir uzman eşliğinde ve bilinen türleri ayırt edebilecek düzeyde bilgiye sahip olması gerekiyor. Erzurum'daki bu vaka, zehirsiz sanılan bir mantarın bile ölümcül olabileceğini göstermesi açısından önem taşıyor.
