New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu toplantıları için New York'a gelmesi durumunda, şehir yasaları çerçevesinde tutuklama da dahil tüm yasal yetkileri kullanacaklarını açıkladı. Mamdani'nin bu sözleri, uluslararası ceza hukuku ve diplomatik dokunulmazlık konularında yeni bir tartışma başlatırken, eski ABD Başkanı Donald Trump ve Netanyahu'dan gelen sert tepkiler krizi derinleştirdi.
Mamdani'nin açıklamaları ve yasal dayanak
New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani, gazetecilere yaptığı açıklamada, "New York şehir yasalarının bize tanıdığı yetkiler çerçevesinde hareket edeceğiz" ifadelerini kullandı. Mamdani, Netanyahu'nun Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) tarafından savaş suçları ve insanlığa karşı suçlarla itham edildiğini hatırlatarak, kent yönetiminin bu konuda üzerine düşeni yapacağını belirtti. UCM'nin 2024 yılında Netanyahu hakkında çıkardığı tutuklama emri, ABD'nin UCM'yi tanımaması nedeniyle tartışmalı bir statüye sahip. Ancak Mamdani, New York'un kendi yasalarının, uluslararası suçlardan aranan kişilerin kentte yakalanmasına olanak tanıdığını savundu. Hukuk uzmanları, eyalet ve şehir yasalarının federal anlaşmalar karşısında öncelikli olmadığına dikkat çekerken, Mamdani'nin çıkışı diplomatik çevrelerde şaşkınlık yarattı.
Trump ve Netanyahu'dan sert tepki
Eski ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada Mamdani'yi "akılsız bir solcu" olarak nitelendirdi ve "New York, İsrail Başbakanı'na saygı duymalı. Bu tür aptalca tehditler kabul edilemez" dedi. Trump, Netanyahu'nun İsrail'in güvenliği için kritik bir lider olduğunu vurguladı. Netanyahu ise yayınladığı video mesajında Mamdani'yi "Yahudi düşmanı politikacı" olarak suçlayarak, "İsrail'in güvenliğine yönelik her tehdit karşısında duracağız" ifadelerini kullandı. Beyaz Saray Sözcüsü, konuyla ilgili yazılı bir açıklama yaparak, "ABD, İsrail Başbakanı'nın BM toplantılarına katılımını desteklemektedir. Şehir yönetimlerinin federal hükümetin dış politikasına aykırı adımlar atması kabul edilemez" dedi. İsrail Dışişleri Bakanlığı da Mamdani'ye karşı diplomatik adımlar atılacağını duyurdu.
Uluslararası hukuk bağlamında tartışma
Bu olay, uluslararası ceza hukukunun ABD'de uygulanabilirliğine ilişkin karmaşık bir tartışmayı da beraberinde getirdi. UCM'ye taraf olmayan ABD, Roma Statüsü'nü tanımıyor. Ancak uluslararası hukuk kapsamında, bazı suçların evrensel yargı yetkisine tabi olduğu kabul ediliyor. New York'taki Soğanlı Kamu Yararı Araştırmaları Merkezi Direktörü Prof. David Brown, "Mamdani'nin tutuklama emri uygulanamaz çünkü UCM kararlarını doğrudan icra eden bir ABD yasası yok. Ancak New York, insanlığa karşı suçlar gibi konularda eyalet düzeyinde bir yasaya sahipse, bunu kullanabilir. Pratikte çok zor, çünkü diplomatik dokunulmazlık ve federal-uluslararası ilişkiler devreye girecek" dedi. UCM eski savcılarından Richard Goldstone da, "ABD'nin UCM ile işbirliği yapma zorunluluğu yok. Ancak bir şehir yönetiminin bu tür bir girişimde bulunması, uluslararası hukukun uygulanmasında yeni bir sayfa açabilir. Yine de Netanyahu'nun yakalanması şu an için olası görünmüyor" ifadelerini kullandı.
Siyasi yankılar ve olası sonuçlar
Mamdani'nin çıkışı, ABD'deki Demokrat ve Cumhuriyetçi çevrelerde farklı yankı buldu. İlerici Demokratlar Mamdani'ye destek verirken, Cumhuriyetçiler "İsrail düşmanlığı" olarak nitelendirdikleri bu tavrı kınadı. New York Valisi Kathy Hochul, konuyla ilgili henüz bir açıklama yapmadı ancak eyalet yasalarının federallerle çelişemeyeceğini ima etti. İsrail'de ise hükümet içinden ve muhalefetten gelen tepkiler ortak bir noktada birleşti: Netanyahu'nun güvenliği. BM Genel Kurulu'nun Eylül ayında yapılması planlanan toplantılarına Netanyahu'nun katılıp katılmayacağı ise belirsizliğini koruyor. Bazı uzmanlar, Mamdani'nin bu çıkışının Netanyahu'nun New York'a gelmesini engelleyebileceğini veya İsrail Başbakanı'nın güvenlik önlemlerini artırabileceğini düşünüyor. Trump'ın sert tepkisi ise 2024 başkanlık seçimleri öncesinde konuyu daha da politize edebilir.
Bağımsız değerlendirme ve bağlam
Mamdani'nin açıklamaları, uluslararası hukukun sınırlı etkisini ve yerel yönetimlerin küresel siyasette oynayabileceği rolü sorgulatıyor. Her ne kadar New York'un Netanyahu'yu tutuklaması teknik olarak mümkün olmasa da, bu tür açıklamalar sembolik bir anlam taşıyor. Netanyahu hakkındaki UCM tutuklama emri, Filistin'deki savaş suçları iddialarına dayanıyor ve İsrail hükümeti tarafından reddediliyor. Mamdani'nin çıkışı, İsrail-Filistin sorununun ABD iç siyasetinde ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha gösterdi. Trump'ın tepkisi, Cumhuriyetçi tabanına mesaj verme amacı taşırken, Netanyahu'nun uluslararası alandaki itibarını korumaya çalıştığı görülüyor. Bu olay, kısa vadede pratik bir sonuç doğurmasa da, uluslararası hukukun evrenselliği ve egemenlik tartışmalarına yeni bir boyut ekledi.
