İktisatçı Mahfi Eğilmez, yapay zeka teknolojilerinin enerji talebini artırarak mevcut enerji krizini daha da derinleştirebileceği uyarısında bulundu. Eğilmez, teknolojik verimlilik artışlarının toplam kaynak tüketimini azaltmak yerine artırdığını ifade ederek bu durumu "Jevons Çelişkisi" ile açıkladı. Geçmişte kömür tüketimi, yakıt tasarruflu araçlar ve hızlı internet gibi örneklerin benzer bir döngü yarattığını vurgulayan Eğilmez, günümüzde yapay zekanın da maliyet düşüşüyle birlikte daha fazla kullanılacağını ve bunun enerji tüketimini katlayacağını öne sürdü.
Jevons Çelişkisi ve yapay zeka
19. yüzyıl İngiliz iktisatçısı William Stanley Jevons, kömür makinelerinin verimliliği artırmasına rağmen kömür tüketiminin düşmediğini, aksine arttığını gözlemlemişti. Eğilmez, aynı dinamiğin günümüzde yapay zeka için de geçerli olduğunu belirtti. Yapay zeka modellerinin eğitimi ve çalıştırılması için gerekli enerji miktarı, her yıl katlanarak artarken, enerji maliyetlerindeki düşüş daha fazla yapay zeka kullanımını teşvik ediyor. Bu da toplam enerji tüketimini yukarı çekiyor.
Enerji verimliliği paradoksu
Eğilmez, aynı paradoksun enerji verimli araçlar ve hızlı internet gibi alanlarda da yaşandığını hatırlattı. Örneğin, yakıt tasarruflu araçların kullanımı arttıkça daha fazla araç satın alınmakta ve toplam yakıt tüketimi azalmamaktadır. Benzer şekilde, fiber internet hızlandıkça daha çok veri tüketimi gerçekleşmektedir. Yapay zeka da aynı kısır döngüyü tetikleyecek gibi görünüyor. Eğilmez, bu nedenle yapay zeka yatırımlarının enerji politikalarıyla birlikte ele alınması gerektiğini savundu.
Küresel etkiler ve Türkiye
Küresel enerji krizi zaten tedarik zincirlerini zorlarken, yapay zekanın ek yük oluşturması Avrupa ve Asya'da enerji fiyatlarını daha da yükseltebilir. Türkiye'de ise yenilenebilir enerjiye geçiş hızlanırken, yapay zeka kaynaklı talep artışı bu dönüşümü sekteye uğratabilir. Eğilmez, enerji yöneticilerinin yapay zeka projelerinin enerji ayak izini hesaba katması gerektiğini belirtti.
Bağımsız değerlendirme
Eğilmez'in uyarısı, teknoloji ve enerji politikalarının birbirinden ayrı düşünülemeyeceğini bir kez daha ortaya koyuyor. Verimlilik artışının her zaman olumlu sonuçlanmadığı gerçeği, yapay zeka çağında daha dikkatli planlama yapılmasını gerektiriyor. Enerji kriziyle mücadele eden ülkeler, yapay zeka yatırımlarını sürdürülebilirlik hedefleriyle dengelemek zorunda.
