Yıllardır mahallelerin vazgeçilmezi olan bakkallar, artan maliyetler ve zincir marketlerin baskısı karşısında ayakta kalmakta zorlanıyor. Fahiş kiralar, yüksek enerji faturaları, banka POS komisyonları ve market devleriyle rekabet edemeyen esnaf, dükkanını kapatma noktasına geldi. Mahalle sakinleri ise bu durumun komşuluk ilişkilerine ve güven duygusuna darbe vurduğunu belirtiyor.
Bakkalların karşı karşıya olduğu maliyetler
İstanbul Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği verilerine göre, son bir yılda bakkal sayısı yüzde 15 azaldı. En büyük sorun kiralar: Özellikle büyükşehirlerde bir bakkal dükkanının kirası 20 bin TL'yi buluyor. Buna ek olarak, elektrik faturaları geçen yıla göre yüzde 80 arttı. Banka POS cihazlarından alınan komisyonlar ise karlılığı iyice düşürdü. Esnaf, bankaların yüzde 3'e varan komisyon oranlarını ve zorunlu POS kullanımını eleştiriyor.
Zincir marketlerin toplu alım gücü ve düşük fiyat politikaları karşısında bakkallar rekabet edemiyor. Bir bakkal, "Aynı ürünü marketten 10 liraya alırken, ben toptancıdan 12 liraya alıyorum. Satış fiyatım ister istemez yüksek oluyor" diyor. Ayrıca marketlerin uzun çalışma saatleri ve hafta sonu indirimleri de bakkalları zorluyor.
Değişen tüketici profili ve alışkanlıklar
Tüketiciler artık alışverişlerini daha çok büyük marketlerden yapıyor. Online sipariş ve hızlı teslimat seçenekleri de bakkalların müşteri kaybetmesine neden oluyor. Bir mahalle sakini, "Eskiden bakkaldan ekmek, süt alırdık. Şimdi marketten haftalık alışveriş yapıyoruz. Bakkala sadece acil bir şey olursa uğruyoruz" şeklinde konuşuyor. Bankkartla ödeme kolaylığı ve sadakat programları da tüketicileri zincir marketlere yönlendiriyor.
Esnaf, müşteri profillerindeki değişimin de etkili olduğunu belirtiyor. Genç nüfus, daha çok hazır gıda ve paketli ürün tüketirken, bakkalların sunduğu açık ürünler (zeytin, peynir, reçel) ilgi görmüyor. Ayrıca pandemi sonrası artan hijyen endişesi, ambalajlı ürünlere talebi artırdı.
Komşuluk kültürü ve dayanışma
Mahalle bakkalları sadece birer ticarethane değil, aynı zamanda komşuluk ilişkilerinin merkeziydi. Köşedeki bakkal, borç defteri tutar, adrese teslimat yapar, mahalle sakinlerinin sorunlarını dinlerdi. Ancak her geçen gün bu kültür yok oluyor. Bir mahalleli, "Bakkalımız yıllardır oradaydı. Artık kapanmak zorunda. Çocukluğumuzun geçtiği o sıcak ortam kalmayacak" diyor.
Uzmanlar, bakkalların ayakta kalabilmesi için kooperatifleşme, ortak alım yapma, dijitalleşme ve yerel ürünlere yönelme gibi stratejiler öneriyor. Ancak mevcut koşullar altında, bu dönüşüm çoğu esnaf için zor görünüyor. Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonu (TESK) ise hükümetten kira desteği, POS komisyonlarında indirim ve vergi kolaylığı talep ediyor.
Sonuç olarak, mahalle bakkallarının kapanması sadece ekonomik bir darbe değil, aynı zamanda sosyal dokunun zayıflamasına işaret ediyor. Yerel esnafın korunması için acil önlemler alınmazsa, bu geleneksel işletmeler tarihe karışacak.
