İsrail eski Savunma Bakanı ve Evimiz İsrail Partisi lideri Avigdor Liberman, işgal altındaki Batı Şeria'nın A ve B bölgelerinin yönetimi için Ürdün ile İsrail arasında bir anlaşma yapılması ve konfederasyon kurulması teklifini gündeme getirdi. Liberman'ın önerisi, İsrail siyasetinde farklı tepkilere yol açtı.
Liberman'ın önerisi ne anlama geliyor?
Liberman, Batı Şeria'nın A ve B bölgelerinin Ürdün ile İsrail arasında kurulacak bir konfederasyon çatısı altında yönetilmesini öneriyor. Bu bölgeler, Oslo Anlaşmaları uyarınca Filistin yönetimine ait kabul ediliyor; A bölgesi tamamen Filistin kontrolünde, B bölgesi ise Filistin sivil yönetimi ve İsrail güvenlik kontrolü altında. Liberman'ın planı, bu bölgelerin statüsünü değiştirerek Ürdün'ün de dahil olacağı yeni bir yapı oluşturmayı hedefliyor.
Öneri, İsrail'in ilhak tartışmaları ve Filistin devleti konusundaki çıkmazına alternatif bir çözüm arayışı olarak sunuluyor. Liberman, geçmişte de benzer fikirler dile getirmiş, Ürdün'ün Filistinliler için bir devlet alternatifi olabileceğini savunmuştu. Ancak bu kez A ve B bölgelerini kapsayan somut bir konfederasyon önerisiyle gündeme geldi.
İsrail siyasetinden tepkiler
Öneri, İsrail siyasi yelpazesinde karışık tepkilerle karşılandı. Sağ partilerden bazıları, planı İsrail'in güvenlik çıkarlarına uygun bulurken, aşırı sağcı gruplar Ürdün'ün Batı Şeria'da söz sahibi olmasına karşı çıkıyor. Sol kanat ise öneriyi Filistinlilerin self-determinasyon hakkını gasp eden bir hamle olarak değerlendiriyor.
Filistin yönetiminden henüz resmi bir açıklama gelmedi. Ancak Filistinli yetkililer geçmişte benzer önerileri "Filistin davasını sulandırma girişimi" olarak nitelendirmişti. Ürdün hükümeti ise konuya temkinli yaklaşıyor; Ürdün, Batı Şeria ile tarihsel ve demografik bağlara sahip olsa da İsrail ile böyle bir konfederasyona sıcak bakmayabilir.
Tarihsel ve siyasi bağlam
Batı Şeria, 1967 Altı Gün Savaşı'ndan bu yana İsrail işgali altında. Oslo Anlaşmaları ile A, B ve C bölgelerine ayrılan bölgede, Filistin yönetimi sınırlı özerkliğe sahip. İsrail, son yıllarda yerleşim yerlerini genişletme politikası izliyor ve ilhak tartışmaları zaman zaman alevleniyor. Liberman'ın önerisi, bu karmaşık tabloda yeni bir tartışma başlatmış durumda.
Ürdün, 1994'te İsrail ile barış anlaşması imzalamış ve Batı Şeria'daki kutsal mekanların koruyucusu olarak özel bir statüye sahip. Ancak Ürdün yönetimi, Filistinlilerin haklarını koruma konusunda hassas ve İsrail'in tek taraflı adımlarına karşı çıkıyor. Liberman'ın konfederasyon fikri, Ürdün'ün bu hassasiyetini test edecek nitelikte.
Olası sonuçlar ve değerlendirme
Liberman'ın önerisi, İsrail'deki siyasi istikrarsızlık döneminde gündeme geldi. Ülke, birkaç yıl içinde beş kez erken seçime gitti ve koalisyon hükümetleri kısa ömürlü oldu. Böyle bir ortamda Liberman'ın çıkışı, hem kendi siyasi tabanını konsolide etme hem de gelecek seçimlerde gündem belirleme amacı taşıyor olabilir. Ancak önerinin hayata geçmesi için Ürdün'ün ve Filistinlilerin onayı şart; bu da şu an için uzak bir ihtimal.
Uluslararası toplum, iki devletli çözümü desteklemeye devam ediyor. Liberman'ın konfederasyon fikri, bu paradigmanın dışında bir alternatif sunuyor. Yine de bölgede kalıcı barış için Filistinlilerin haklarını gözeten kapsayıcı bir çözüm gerekiyor. Liberman'ın önerisi, bu arayışta yeni bir tartışma başlatsa da tarafların rızası olmadan uygulanabilir görünmüyor.
