Küresel piyasalar, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'ın Hürmüz Boğazı'nın trafiğe açılması karşılığında sunduğu 7 günlük ateşkes teklifini reddetmesiyle artan jeopolitik gerilim nedeniyle haftaya satış baskısıyla başladı. Asya borsaları günü ekside kapatırken, Avrupa ve ABD vadeli endeksleri de kayıplarını sürdürüyor. Yatırımcılar, Orta Doğu'da tırmanan tansiyonun enerji arzı ve küresel ticaret üzerindeki olası etkilerini fiyatlamaya çalışıyor.
Petrol ve altın yükselişte, borsalar ekside
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir deniz yolu. İran'ın bu boğazı kapatma tehdidi, Brent petrolün varil fiyatının yüzde 3'ün üzerinde artışla 90 doların üzerine çıkmasına neden oldu. Altın ise güvenli liman talebiyle ons başına 2.400 dolar seviyesini aşarak rekor tazeledi. Japonya'nın Nikkei 225 endeksi yüzde 1,8, Hong Kong'un Hang Seng endeksi yüzde 2,1 ve Güney Kore'nin Kospi endeksi yüzde 1,5 değer kaybetti. Avrupa'da Stoxx 600 endeksi yüzde 1,2 düşerken, ABD vadeli işlemlerinde S&P 500 ve Nasdaq vadeli kontratları yüzde 0,8'e varan kayıplarla işlem görüyor.
Jeopolitik riskler ve merkez bankaları
Analistler, Trump'ın teklifi reddetmesinin ardından İran'ın boğazı kapatma yönünde adım atabileceği endişesinin arttığını belirtiyor. Bu durum, halihazırda yüksek seyreden enerji fiyatları üzerinden enflasyonu yeniden tetikleyebilir ve merkez bankalarının faiz indirim takvimini geciktirebilir. Fed'in gelecek haftaki toplantısında faiz oranlarını sabit tutması beklenirken, ECB ve BoJ da temkinli bir duruş sergiliyor. Yatırımcılar, jeopolitik gelişmelerin yanı sıra açıklanacak olan ABD istihdam verilerini ve büyük şirketlerin bilançolarını da izliyor.
Türkiye piyasalarına yansıması
Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi haftaya yüzde 0,7 düşüşle başladı. Dolar/TL kuru 32,50 seviyesinin üzerinde seyrederken, gram altın fiyatı da ons altındaki yükselişe paralel olarak 2.550 TL'yi aştı. Türkiye'nin enerji ithalatının büyük bölümünü Orta Doğu'dan karşılaması nedeniyle petrol fiyatlarındaki artış, cari açık ve enflasyon üzerinde baskı oluşturabilir. Ekonomistler, jeopolitik risklerin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın para politikası üzerinde de belirleyici olacağını vurguluyor.
Küresel ekonomi üzerindeki olası etkiler
Hürmüz Boğazı'nda yaşanabilecek bir kesinti, küresel enerji piyasalarında arz şoku yaratabilir. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), böyle bir senaryoda stratejik petrol rezervlerini devreye alabileceğini açıkladı. Öte yandan, jeopolitik gerilimlerin uzaması halinde küresel büyüme tahminleri aşağı yönlü revize edilebilir. Dünya Bankası ve IMF, Orta Doğu'daki tansiyonun ticaret ve yatırım kararları üzerindeki etkilerini yakından takip ediyor.
Piyasaların yönü, önümüzdeki günlerde İran'dan gelecek açıklamalara ve ABD yönetiminin tutumuna bağlı olacak. Yatırımcılar, risk iştahını azaltarak güvenli limanlara yönelirken, jeopolitik haber akışı volatiliteyi artırabilir. Uzun vadede ise enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar ve merkez bankalarının politikaları belirleyici olacak.
