Küresel kapitalizmin İran karşısında aldığı yenilgi, ABD'nin Ortadoğu'daki hegemonya planlarının iflasını gözler önüne serdi. İran'ın ekonomik yaptırımlara ve askeri tehditlere rağmen direnmesi, bölgesel dengeleri altüst etti. Bu durum, Batılı güçlerin yeni stratejiler geliştirmesini zorunlu kılıyor. Peki, bu yeni dönemde nasıl bir ittifak mimarisi şekilleniyor? İşte detaylar...
İran'ın Direnci ve ABD'nin Hegemonya Krizi
ABD'nin 2018'de tek taraflı olarak çekildiği İran nükleer anlaşması (JCPOA) sonrasında uyguladığı "maksimum baskı" politikası, beklenen sonucu vermedi. İran, ekonomik zorluklara rağmen nükleer programını ilerletti ve bölgesel nüfuzunu korudu. Tahran yönetimi, Suriye, Irak, Yemen ve Lübnan'daki müttefikleri aracılığıyla ABD'nin stratejik hedeflerini sabote etmeyi başardı. Bu durum, Washington'un Ortadoğu'daki 70 yıllık hegemonyasının sorgulanmasına yol açtı.
Uzmanlara göre, İran'ın direnişi yalnızca askeri değil, aynı zamanda ekonomik ve ideolojik bir boyut taşıyor. İran, alternatif finansal mekanizmalar (INSTEX gibi) ve Çin ile imzaladığı 25 yıllık kapsamlı işbirliği anlaşmasıyla yaptırımları delmeyi başardı. Bu, ABD'nin küresel finans sistemindeki mutlak kontrolünün artık sorgulanır hale geldiğini gösteriyor.
Yeni Kutsal İttifak: Adı Konulmayan Koalisyon
ABD'nin İran karşısındaki başarısızlığı, bölgesel güçlerin yeni arayışlara girmesine neden oldu. İsrail, Suudi Arabistan ve BAE gibi ülkeler, ABD'nin güvenlik şemsiyesine olan güvenlerini yitirirken, kendi aralarında yeni ittifaklar kurmaya başladı. 2020'de imzalanan İbrahim Anlaşmaları, bu yeni dengenin ilk adımıydı. Ancak bu ittifak, İran'ı çevreleme amacı taşısa da, tam anlamıyla bir "kutsal ittifak" niteliği kazanmadı.
Son dönemde ise Çin ve Rusya'nın arabuluculuğuyla İran ile Suudi Arabistan arasında varılan normalleşme anlaşması, kartları yeniden karıştırdı. Bu gelişme, ABD'nin bölgedeki etkisinin azaldığını ve yeni bir çok kutuplu düzenin doğduğunu gösteriyor. Peki, bu yeni düzenin adı ne olacak? Kimilerine göre "Doğu İttifakı", kimilerine göre "Avrasya Koalisyonu"... Ancak henüz resmi bir ad konulmuş değil.
Küresel kapitalizmin İran yenilgisi, aslında sadece askeri bir başarısızlık değil; aynı zamanda neoliberal ekonomik modelin sorgulanması anlamına geliyor. İran, yaptırımlara rağmen ayakta kalarak, alternatif bir ekonomik modelin mümkün olabileceğini gösterdi. Bu durum, diğer yaptırım altındaki ülkeler (Venezuela, Kuzey Kore, Küba) için de umut verici bir örnek teşkil ediyor.
Yeni Stratejiler ve Türkiye'nin Konumu
ABD'nin Ortadoğu'daki hegemonya planının suya düşmesi, bölgesel aktörleri yeni stratejiler geliştirmeye itiyor. Türkiye, hem NATO üyesi olarak Batı ile bağlarını korumak hem de Rusya ve İran ile işbirliğini sürdürmek arasında denge politikası izliyor. Ankara'nın son dönemde Suriye, Irak ve Azerbaycan'da attığı adımlar, bu denge arayışının bir yansıması.
Öte yandan, ABD'nin bölgeden çekilme sinyalleri, yeni bir güç boşluğu yaratabilir. Bu boşluğu doldurmak isteyen aktörler arasında Çin, Rusya, Türkiye ve İran bulunuyor. Bu durum, önümüzdeki yıllarda bölgesel çatışmaların artabileceği anlamına geliyor. Ancak aynı zamanda, yeni işbirliği ve ittifak fırsatlarını da beraberinde getiriyor.
Uzmanlar, yeni "kutsal ittifak"ın adının henüz konulmamış olmasını, aktörlerin hâlâ pazarlık masasında olduğu şeklinde yorumluyor. Kimi analistler, bu ittifakın "Asya merkezli" olacağını öne sürerken, kimileri de "çok kutuplu bir dünya düzeni"nin kaçınılmaz olduğunu belirtiyor. Kesin olan tek şey, ABD'nin tek başına belirleyici aktör olduğu dönemin sona erdiği.
Sonuç: Hegemonyanın Sonu mu, Yeni Bir Düzen mi?
Küresel kapitalizmin İran yenilgisi, ABD'nin Ortadoğu'daki hegemonya planının iflası olarak okunabilir. Ancak bu, kapitalizmin sonu anlamına gelmiyor; aksine, yeni bir düzen arayışının başlangıcı olabilir. İran'ın direnişi, alternatif güç merkezlerinin doğuşunu hızlandırdı. Çin ve Rusya'nın artan etkisi, bölgesel güçlerin kendi ittifaklarını kurma çabaları ve Türkiye'nin denge politikası, önümüzdeki dönemin ana hatlarını çiziyor.
Bu yeni dönemde "kutsal ittifak"ın adı ne olursa olsun, önemli olan halkların çıkarlarının korunması ve bölgesel istikrarın sağlanması. Ancak görünen o ki, küresel güçler arasındaki rekabet, önümüzdeki yıllarda da devam edecek ve yeni ittifaklar, yeni çatışmaları da beraberinde getirecek.
