Samsun'un Alaçam ilçesindeki Geyikkoşan sahilinde endemik bir tür olan ve koruma altında bulunan kum zambakları (Pancratium maritimum) bu yıl da görkemli çiçeklerini açtı. Beyaz çiçekleriyle sahil kumullarına görsel bir şölen sunan bu nadide bitkiyi koparanlara ise 699 bin 245 Türk Lirası idari para cezası kesiliyor. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü ekipleri, bölgede denetimlerini sıklaştırırken, Alaçam Belediyesi de vatandaşları bilinçlendirmek için çalışmalar yürütüyor.
Kum zambağı neden önemli?
Kum zambağı, kumulların bitki örtüsünün önemli bir parçası olan ve kökleriyle kumulların sabitlenmesine yardımcı olan bir bitki türüdür. Aynı zamanda soğanlı yapısı nedeniyle toprak üstü kısmına zarar verilse de gelecek yıllar için canlılığını koruyabilir. Ancak bilinçsiz toplama, soğanların da sökülmesiyle türün neslini tehlikeye atıyor. Türkiye'nin birçok sahilinde doğal olarak yetişen kum zambağı, özellikle yaz aylarında turistlerin ve doğa severlerin ilgisini çekiyor. Ancak bu ilgi, bazı kişilerin bitkiyi koparıp evlere taşımasına ve böylece doğal popülasyonun azalmasına neden oluyor. Bu nedenle bitki, ulusal ve uluslararası mevzuatlarla koruma altına alınmış durumda.
Cezai yaptırımlar ve denetimler
2872 sayılı Çevre Kanunu ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu çerçevesinde kum zambağı gibi doğal çiçek soğanlı bitkileri kopartanlara 2024 yılı itibarıyla 699 bin 245 TL idari para cezası uygulanıyor. Bu ceza tutarı, her yıl yeniden değerleme oranına göre artırılıyor. Samsun Doğa Koruma ve Milli Parklar Şube Müdürlüğü ekipleri, özellikle çiçeklerin açtığı haziran-ağustos döneminde Geyikkoşan sahilinde ve çevresinde devriye geziyor. Alaçam Belediyesi zabıta ekipleri de çalışmalara destek veriyor. Ayrıca jandarma ekipleri, olası kaçak kazım ve toplama faaliyetlerine karşı önlem aldı. Vatandaşların bu konuda duyarlı olması, doğa kaçakçılığıyla mücadelede en büyük destek unsuru olarak görülüyor.
Vatandaşlar ve doğa gönüllüleri seferber
Alaçam'da doğa gönüllüleri, kum zambaklarının korunması için bilgilendirme kampanyaları düzenliyor. Sahile yerleştirilen uyarı tabelaları, bitkinin korunması gerektiğini anlatıyor. Yöre halkı ve tatilcilerin de duyarlı olduğu gözlemleniyor. Birçok kişi, kum zambaklarının fotoğrafını çekmekle yetinirken, bazıları bitkileri korumak için gece gündüz görev yapan ekiplere destek oluyor. Alaçam Belediye Başkanı yaptığı açıklamada, "Kum zambağı bizim için doğal bir miras ve turizm değeri taşıyor. Bu güzelliğe hep birlikte sahip çıkmalıyız. Ekiplerimiz sahilde sürekli bilgilendirme yapıyor, koparanları gördüğümüzde cezai işlem uygulanması için ilgili birimlere bildiriyoruz" dedi.
Türkiye ve dünyada koruma çalışmaları
Kum zambağı, Akdeniz havzasının yanı sıra Karadeniz'in bazı kıyılarında da doğal olarak yetişiyor. Uluslararası Doğa Koruma Birliği (IUCN) tarafından 'tehdit altında' olmayan ancak 'yakın tehdit' kategorisinde listelenen tür, bazı ülkelerde yasalarla korunuyor. Türkiye'de Bu bitki, 'Doğal Çiçek Soğanlı Bitkiler' listesinde yer alıyor ve toplanması yasak. Tarım ve Orman Bakanlığı, her yıl çiçek soğanı ihracatına ilişkin tebliğ yayımlayarak türlerin sürdürülebilirliğini sağlamaya çalışıyor. Ancak yasadışı toplama, bu çabaları baltalıyor. Özellikle bazı kişilerin sosyal medyada yayınladıkları fotoğraflarla bitkinin popülerleşmesi, toplama eğilimini artırabiliyor. Bu nedenle yetkililer, doğa severlerin ve yerel halkın eğitilmesinin önemine dikkat çekiyor.
Sonuç: Doğal mirasımıza sahip çıkalım
Kum zambağı, sadece doğal güzelliğiyle değil, ekolojik işlevleriyle de korunması gereken bir hazinedir. Yüksek ceza tutarları caydırıcı olsa da, asıl hedef insanların bilinçlenmesi ve bu bilincin davranışa dönüşmesidir. Her bir imza, her bir farkındalık hareketi, bu eşsiz bitkinin gelecek nesillere ulaşmasını sağlayacaktır. Doğa yalnızca izlemek ve korumakla güzeldir; koparmak onu yok etmektir. Bu nedenle sahilimize gelen herkesi kum zambaklarının önünde fotoğraf çektirip, bitkiye dokunmadan özenle yanından ayrılmaya davet ediyoruz.
