Küba yönetimi, ekonomik aktörler arasındaki ticareti canlandırmak amacıyla ülke tarihindeki ilk karma toptancı pazarını faaliyete geçirdi. Başkent Havana'da açılan pazar, devlet işletmeleri ile özel sektör arasındaki mal alım satımını kolaylaştırmayı hedefliyor. Küba Ticaret Bakanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre, pazar hafta içi her gün 08:00-17:00 saatleri arasında hizmet verecek. Bu adım, ülkenin son yıllardaki en kapsamlı ekonomik reformlarından biri olarak değerlendiriliyor.
Pazarın işleyişi ve kapsamı
Yeni toptancı pazarında, devlet şirketleri, kooperatifler ve serbest çalışanlar (cuentapropistas) bir araya gelerek ürün alım satımı yapabilecek. Pazarda gıda, temizlik ürünleri, inşaat malzemeleri ve bazı dayanıklı tüketim malları gibi çeşitli kategorilerde ürünler bulunacak. Yetkililer, pazarın fiyatların şeffaflaşmasına ve arz-talep dengesinin daha sağlıklı işlemesine katkı sağlayacağını belirtiyor. Daha önce toptan ticaret yalnızca devlet kanalları üzerinden yapılabiliyordu; özel işletmeler mal temini için uzun bürokratik süreçlerle karşılaşıyordu.
Pazarın açılmasıyla birlikte, küçük ölçekli özel işletmelerin ihtiyaç duydukları hammadde ve ara ürünlere daha hızlı erişebilmesi bekleniyor. Ekonomistler, bu adımın kayıt dışı ekonominin azaltılmasına da yardımcı olabileceğini ifade ediyor. Havana Ticaret Odası'ndan bir yetkili, "Bu pazar, özel sektörün devletle olan ticari ilişkilerinde bir dönüm noktası olabilir" dedi. Ancak yetkili, fiyat denetiminin nasıl sağlanacağı konusunda henüz net bir mekanizma oluşturulmadığını da sözlerine ekledi.
Ekonomik reform sürecinde yeni bir aşama
Küba, 2010'lu yıllardan bu yana kademeli olarak piyasa mekanizmalarına yönelik adımlar atıyor. 2011'deki Komünist Parti Kongresi'nde onaylanan "Ekonomik ve Sosyal Politika Yönergeleri" çerçevesinde özel sektörün genişletilmesi, devlet işletmelerinin verimliliğinin artırılması ve yabancı yatırımın teşviki gibi hedefler belirlenmişti. Son yıllarda küçük ölçekli özel işletmelerin sayısı artsa da, bu işletmelerin mal temini konusunda ciddi sıkıntılar yaşadığı biliniyordu. Karma toptancı pazarı, bu soruna somut bir yanıt olarak ortaya çıktı.
Ancak uzmanlar, tek başına bir pazar açılışının yeterli olmayacağını vurguluyor. Küba ekonomisi, ABD ambargosu, döviz kıtlığı ve altyapı yetersizlikleri gibi yapısal sorunlarla boğuşuyor. Son dönemde akaryakıt ve gıda ithalatında yaşanan sıkıntılar, ülkede enflasyonu körüklemiş durumda. Hükümet, bu tür adımlarla iç ticareti canlandırarak ithalata bağımlılığı azaltmayı amaçlıyor. Önümüzdeki aylarda benzeri pazarların diğer illerde de açılması planlanıyor.
Küba Devlet Başkanı Miguel Díaz-Canel, geçtiğimiz haftalarda yaptığı bir konuşmada, ekonomik reformların "kaçınılmaz" olduğunu ve halkın yaşam standardını yükseltmeyi hedeflediklerini söylemişti. Yeni pazarın açılışı, bu söylemin somut bir adımı olarak yorumlanıyor. Ancak muhalif gruplar, reformların yeterince hızlı ilerlemediğini ve bürokrasinin hâlâ özel girişimi kısıtladığını savunuyor.
Öte yandan, pazarın açılmasıyla birlikte bazı tüketici örgütleri, fiyatların adil olup olmayacağı konusunda endişelerini dile getirdi. Havana'da yaşayan bir esnaf, "Umarım bu pazar gerçekten rekabeti artırır ve fiyatları düşürür. Aksi halde yine aynı sorunlarla karşılaşırız" ifadelerini kullandı.
Küba'nın ilk karma toptancı pazarı, ekonomik aktörler arasındaki işbirliğini güçlendirme potansiyeli taşıyor. Ancak başarısı, uygulamadaki şeffaflık ve denetim mekanizmalarına bağlı görünüyor. Bu girişim, sosyalist ekonominin piyasa araçlarıyla harmanlanması açısından da dikkatle izlenecek bir deney olarak öne çıkıyor.
