Adana'nın Kozan ilçesinde haftalık semt pazarı kurulduğunda, tezgahlarda sıralanan ürünlerin fiyat etiketleri, vatandaşın alım gücü ile tezgah sahiplerinin maliyetleri arasındaki uçurumu gözler önüne seriyor. Yumurta satıcısı Yaşar Sarıboğa, tanesini 7 liradan sattığı yumurtalara müşterilerin tepkisini anlatırken, "7 liralık yumurta için bile pazarlık yapıyorlar. Diyorlar ki 'abi bu yumurta pahalı, ucuz yok mu?' Ama bize maliyeti 6 lira. Kazancımız neredeyse yok" ifadelerini kullandı.
Karpuzda fiyat ayrımı
Aynı pazarda karpuz tezgahı açan Mustafa Avcı ise ürünlerini gelir gruplarına göre fiyatlandırdığını belirtti. Avcı, "Fakirler için karpuz, asgari ücretliler için karpuz, memurlar için karpuz, zenginler için karpuz diye ayırdım. 10 liralık karpuz da var, 25 liralık da" dedi. Avcı, sınıflandırmanın amacının herkesin bütçesine uygun karpuz bulması olduğunu, aksi takdirde çoğu kişinin karpuz alamayacağını sözlerine ekledi.
Esnafın bu uygulaması, pazarda kimi zaman gülümsemelere, kimi zaman ise tartışmalara neden oluyor. Vatandaş ise duruma tepkili: "Aynı karpuzdan üç farklı fiyat olmaz. Bu bir ayrımcılık mı, yoksa dayanışma mı anlamadık" diyen Ramazan Yılmaz, "Bize düşen, ucuz olanı seçmek" ifadelerini kullandı.
Enflasyonun pazardaki yansıması
Son dönemde artan girdi maliyetleri, çiftçiden tüketiciye kadar tüm zinciri etkilerken, semt pazarları bu durumun en net gözlemlendiği yerlerden biri haline geldi. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, yıllık enflasyon yüzde 70'in üzerinde seyrederken, gıda fiyatlarındaki artış bu oranın üzerine çıkıyor. Kozan Ziraat Odası verilerine göre, yumurta üretim maliyeti son bir yılda yüzde 80 arttı. Yem, enerji ve işçilik maliyetlerindeki yükseliş, üreticiyi de zor durumda bırakıyor. Kozanlı üretici Mehmet Demir, "Üretim devam ediyor ama kâr marjı eridi. Tarlada karpuz 3 lira, pazarda 10 lira. Aradaki fark nereye gidiyor?" diye sordu.
Pazar esnafı, fiyat artışlarının temel sebebinin üreticiden tüketiciye uzanan zincirdeki aracı sayısının fazlalığı ve nakliye maliyetleri olduğunu söylüyor. Ayrıca, pazaryerlerinin belediyeler tarafından belirlenen kira bedelleri de esnafın sırtına ek yük bindiriyor. Kozan Pazarcılar Derneği Başkanı Ali Uysal, "Belediye tezgah başına 80 lira kira alıyor. Bir tezgahtan günlük 200-300 lira kazanılıyorsa, yarısı kiraya gidiyor" dedi.
Bu durum, hem üreticiyi hem tüketiciyi mağdur ederken, çözüm için kısa vadeli önlemler yetersiz kalıyor. Uzun vadede, kooperatifleşme ve doğrudan pazarlama modellerinin yaygınlaştırılması, fiyat dalgalanmalarının önüne geçebilir. Aksi halde, Kozan'daki bu manzara Türkiye'nin dört bir yanındaki pazar yerlerinde tekrarlanmaya devam edecek.
